Οι κατοικίες του Μεσοπολέμου που διασώζονται στο Ελληνικό, παρά την έντονη οικοδομική δραστηριότητα
Μία βόλτα στη γειτονιά δίπλα από το Ellinikon, με φόντο τον Riviera Tower και αφηγητή τον Δήμαρχο Ελληνικού - Αργυρούπολης, Γιάννη Κωνσταντάτο: Ταπεινές κατοικίες αλλά και τρεις διατηρητέες επαύλεις συνιστούν ένα μικρό αλλά ιδιαίτερο οικιστικό απόθεμα από την εποχή του Μεσοπολέμου σε μια περιοχή που μέρα με τη μέρα μεταμορφώνεται.
Στην περιοχή του Ελληνικού κυριαρχεί αναμφίβολα η επένδυση του The Ellinikon από πλευράς Lamda Development. Δίπλα της όμως, σε ένα όμορο τμήμα, υπάρχουν ακόμα σπίτια της εποχής του Μεσοπολέμου. Πολλές από αυτές τις κατοικίες διατηρούνται, ορισμένες ανακαινίζονται, συνυπάρχοντας με νεότερες κατασκευές και πολυκατοικίες που είτε έχουν ήδη ανεγερθεί είτε βρίσκονται υπό ανέγερση, στο πλαίσιο της έντονης οικοδομικής δραστηριότητας που αναπτύσσεται στην περιοχή.
Κάνοντας κανείς μια βόλτα στη συγκεκριμένη περιοχή, παρατηρεί σύντομα τον ιδιαίτερο τρόπο ονοματοδοσίας των οδών της, καθώς αυτές βασίζονται στην αρίθμηση και τη χωρική τους διάταξη. Έτσι, οι ονομασίες των παράλληλων οδών προς τη λεωφόρο Ποσειδώνος είναι Πρώτη, Δεύτερη, Τρίτη, ενώ των κάθετων οδών ονοματίζονται με βάση τα γράμματα της αλφαβήτου, δηλαδή Οδός Α, Οδός Β και ούτω καθεξής.
Η ιστορία του Κάτω Ελληνικού
Σημαντικό τμήμα του Ελληνικού, και ιδίως το Κάτω Ελληνικό, εξελίχθηκε σταδιακά –από τις αρχές της δεκαετίας του 1920 και έπειτα– σε έναν από τους πλέον χαρακτηριστικούς προσφυγικούς συνοικισμούς της Αττικής. Επρόκειτο για μια γειτονιά που διαμορφώθηκε από πρόσφυγες οι οποίοι είχαν ήδη διακριθεί στις πατρίδες τους, συμμετείχαν ενεργά στις πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις και διέθεταν την οικονομική δυνατότητα να χρηματοδοτήσουν εκβραχισμούς, διανοίξεις δρόμων και βασικές υποδομές. Ανάμεσά τους βρίσκονταν και προσωπικότητες της εποχής με κοινοβουλευτική παρουσία, όπως οι Ν. Αμηράς, Λ. Ανδρεάδης, Μ. Αργυρόπουλος, Α. Δουλγερίδης και Δ. Μαρσέλλος, οι οποίοι συνέβαλαν στη διαμόρφωση ενός πυρήνα με ισχυρή δημόσια και κοινωνική επιρροή. Δίπλα στους πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν και εύποροι αστοί μη προσφυγικής καταγωγής, οι οποίοι επένδυσαν στην περιοχή και ενίσχυσαν τη δυναμική της.
Όπως έχει επισημάνει ο συγγραφέας και δημοσιογράφος Ελευθέριος Σκιαδάς μέσα από τα «Αθηναϊκά», το άλλοτε έρημο και άνυδρο Ελληνικό απέκτησε σταδιακά νέα φυσιογνωμία: μια συνοικία με αστικό χαρακτήρα, ισχυρό κοινωνικό αποτύπωμα και έντονη παρουσία ανθρώπων που δεν περιορίστηκαν στην αποκατάστασή τους, αλλά διαδραμάτισαν ενεργό ρόλο στη δημόσια ζωή της χώρας.
Οι τρεις διατηρητέες επαύλεις του Ελληνικού
Την ιστορία μιας ξεχασμένης, αλλά βαθιά κοσμοπολίτικης γειτονιάς του Ελληνικού ξετυλίγει ο δήμαρχος Ελληνικού-Αργυρούπολης, Γιάννης Κωνσταντάτος, μιλώντας στο NouPou. Ο ίδιος μιλάει εκτός των άλλων και για τρία κτίρια του Μεσοπολέμου που σώζονται μέχρι σήμερα πάνω από την οδό Τρίτη, και τα οποία ενώ αρχικά εντάσσονταν στην έκταση της επένδυσης του Ελληνικού, ο δήμος κατάφερε να τα θέσει υπό την ιδιοκτησία του.
Πρόκειται για τρεις βίλες εποχής, χαρακτηρισμένα διατηρητέα μνημεία, διάσπαρτες σε ένα σημείο που –όπως επισημαίνει– αποτελούσε το «φιλέτο» της νότιας Αθήνας ήδη από τη δεκαετία του 1920. «Η περιοχή αυτή είχε αναπτυχθεί με κλήρους που είχαν δοθεί σε Μικρασιάτες πρόσφυγες αλλά και ντόπιους, ωστόσο σύντομα προσέλκυσε μεγαλοβιομήχανους και επιφανείς αστούς της εποχής» επισημαίνει ο κ. Κωνσταντάτος.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ιστορία μίας εκ των τριών διατηρητέων επαύλεων. «Χτίστηκε από επιχειρηματία που διατηρούσε μεγάλο τυπογραφείο στη Γερμανία. Όταν το ναζιστικό καθεστώς του Αδόφλου Χίτλερ απαγόρευσε στους Εβραίους να εργάζονται σε επιχειρήσεις, η δραστηριότητά του διακόπηκε, δεδομένου ότι ο ίδιος απασχολούσε πολλούς Εβραίους. Έτσι εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, σε οικόπεδο πέντε στρεμμάτων που διέθετε η Σμυρνιά σύζυγός του, χτίζοντας μία από τις χαρακτηριστικές βίλες που σώζονται έως σήμερα, και όπως σας προανέφερα είναι μία από τις τρεις που βρίσκονται στην ιδιοκτησία του δήμου», αφηγείται ο Γιάννης Κωνσταντάτος.
Αγία Τριάδα Ελληνικού: Τοιχογραφίες φιλοτεχνημένες από τον Φώτη Κόντογλου
Ανάμεσα σε όσους διατηρούσαν κατοικία στη γειτονιά ήταν ο βιομήχανος Πρόδρομος Μποδοσάκης-Αθανασιάδης και ο στρατιωτικός και πολιτικός Στυλιανός Γονατάς, αναφέρει ο ίδιος. Στην ίδια περιοχή δεσπόζει ο ναός της Αγίας Τριάδα Ελληνικού, ο οποίος είχε φιλοτεχνηθεί από τον σπουδαίο αγιογράφο Φώτη Κόντογλου, στοιχείο που υπογραμμίζει την πολιτιστική βαρύτητα της συνοικίας.
Ο δήμαρχος υπενθυμίζει επίσης ότι τα διατηρητέα κτίρια του Δήμου ήταν παλαιότερα κτίρια της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας (ΥΠΑ). Στη συνέχεια πέρασαν στη δικαιοδοσία της επένδυσης στο Ελληνικό, για να επιστρέψουν τελικά στον Δήμο, διασώζοντας έτσι ένα κρίσιμο κομμάτι της τοπικής μνήμης.
Το κολλέγιο Pierce βρισκόταν στο σημείο όπου κατασκευάζεται σήμερα το καζίνο του Ελληνικού
Στο ίδιο ιστορικό τοπίο, στο σημείο όπου επίκειται η λειτουργία του καζίνο από πλευράς Hard Rock International και ΓΕΚ Τέρνα, είχε εγκατασταθεί το κολλέγιο Pierce, το οποίο μεταφέρθηκε τη δεκαετία του 1950 στην Αγία Παρασκευή. Τα καθίσματα του παλιού θεάτρου που βρίσκονταν εντός του κολλεγίου, είχαν εισαχθεί από τη Σμύρνη και πλέον έχουν πλέον τοποθετηθεί στο κτίριο της Θεατρικής Δημοτικής Σκηνής «Νίκος Κούρκουλος», διατηρώντας έναν ακόμη συμβολικό δεσμό με τις ρίζες της μικρασιατικής μνήμης. Ο κύριος Κωνσταντάτος θυμίζει επίσης, ότι η σημερινή παραλιακή λεωφόρος Ποσειδώνος, την εποχή του Μεσοπολέμου ονομαζόταν λεωφόρος Ελληνικού, ενώ η Ποσειδώνος δεν είχε ακόμη τη σημερινή της μορφή, καθώς η θάλασσα έφτανε ψηλότερα προς τη στεριά. Στη συνέχεια ωστόσο επιχωματώθηκε μέρος της παράκτιας διαδρομής προκειμένου η κεντρική οδική αρτηρία να αποκτήσει σταδιακά τη σημερινή της μορφή.
«Η γειτονιά αυτή κουβαλάει μια ολόκληρη εποχή», επισημαίνει ο κ. Κωνσταντάτος, αναδεικνύοντας τη σημασία της διατήρησης των κτιρίων ως ζωντανών τεκμηρίων της ιστορίας του Ελληνικού. Σε μια περιοχή που μετασχηματίζεται ραγδαία, τα κτίρια του Μεσοπολέμου λειτουργούν ως γέφυρα ανάμεσα στο κοσμοπολίτικο παρελθόν και το υπό διαμόρφωση μέλλον της νότιας Αθήνας.
Οι νέες κατασκευές που αναπτύσσονται στη γειτονιά
Ερχόμενοι στο πεδίο της εκτεταμένης κατασκευαστικής δραστηριότητας που λαμβάνει χώρα συνολικά στα Νότια Προάστια και με μεγαλύτερη ένταση μετά το πέρας της πανδημίας, αρκετές είναι οι νεότερες κατασκευές που βρίσκονται σε εξέλιξη στο συγκεκριμένο σημείο. Ανάμεσά τους, η εταιρεία Αγγελόπουλος-Σαραντής κατασκευάζει πολυκατοικία στην οδό Τρίτη, ενώ η Evertech Construction & Development αξιοποιεί οικόπεδο για την ανέγερση τριώροφης οικοδομής με σοφίτας, υπόγειες θέσεις στάθμευσης και πισίνες στο ισόγειο.
Δραστηριότητα στη συγκεκριμένη γειτονιά ανέπτυξε το προηγούμενο διάστημα και η Zafido, στην οδό Τρίτης 17, αναπτύσσοντας μία από τις αρκετά διαδεδομένες φουτουριστικές κατασκευές με τα στρογγυλεμένα μπαλκόνια. Στην Τρίτη αναπτύσσεται επίσης πολυτελής μονοκατοικία, σε σχέδια του αρχιτέκτονα, Δημήτρη Ποτηρόπουλου, ενώ και η κατασκευαστική ΕΛΤΑΚ επιδίδεται στην ανάπτυξη κτιρίου πολυτελών διαμερισμάτων.
