Τι δεν πρέπει να “ξεμάθει” ένα παιδί στην Α΄ Δημοτικού; Η Λεόντειος Σχολή Νέας Σμύρνης απαντά
Η πρώτη τάξη είναι η αρχή μιας συναρπαστικής διαδρομής προς τη γνώση. Είναι όμως και η στιγμή κατά την οποία το σχολείο αναλαμβάνει μια ακόμη ευθύνη: να προστατεύσει όλα εκείνα τα πολύτιμα εφόδια με τα οποία το παιδί φτάνει στην πόρτα του. Γράφει η Δέσποινα Τσαούση, Γενική Διευθύντρια Εκπαίδευσης Λεοντείου Σχολής Νέας Σμύρνης.
- 03/10/2026 09:50
Κάθε φορά που ένα παιδί πρόκειται να ξεκινήσει την Α΄ Δημοτικού, η συζήτηση στρέφεται φυσιολογικά σε όσα πρόκειται να μάθει.
Θα μάθει να διαβάζει και να γράφει. Να χειρίζεται τους αριθμούς, να οργανώνει τη σκέψη και τα πράγματά του, να ακολουθεί ένα πρόγραμμα, να συνεργάζεται και να αναλαμβάνει ευθύνες. Θα γνωρίσει νέους κανόνες, θα αποκτήσει δεξιότητες και θα κάνει τα πρώτα συστηματικά βήματά του στον κόσμο της γνώσης.
Στη Λεόντειο Σχολή Νέας Σμύρνης, όμως, μας ενδιαφέρει εξίσου και κάτι ακόμη: τι δεν πρέπει να “ξεμάθει” ένα παιδί καθώς γίνεται μαθητής.
Να μάθει να απαντά χωρίς να “ξεμάθει” να ρωτά
Πριν από το σχολείο, το παιδί είναι συνήθως εκείνο που κάνει τις περισσότερες ερωτήσεις.
«Γιατί ο ουρανός αλλάζει χρώμα;»
«Πώς ξέρουν τα πουλιά πού να πάνε;»
«Γιατί αυτή η λέξη σημαίνει αυτό;»
Με την είσοδό του στο σχολείο, η κατεύθυνση των ερωτήσεων συχνά αλλάζει. Τώρα ρωτά περισσότερο ο ενήλικας, παρότι γνωρίζει ήδη την απάντηση: «Πόσο κάνει;», «Ποιο γράμμα είναι αυτό;», «Τι ήθελε να πει το κείμενο;».
Αυτές οι ερωτήσεις είναι απαραίτητες. Μας βοηθούν να διαπιστώσουμε τι κατανόησε το παιδί και πού χρειάζεται υποστήριξη. Δίπλα τους, όμως, χρειάζεται να παραμένει ζωντανό και το αυθόρμητο «Κυρία, γιατί;». Γιατί μέσα σε αυτή την ερώτηση μπορεί να κρύβεται η αρχή της πραγματικής μάθησης.
Στόχος μας είναι το παιδί να μάθει να αναζητά τις σωστές απαντήσεις, χωρίς να χάσει την επιθυμία να διατυπώνει τις δικές του ερωτήσεις. Να αποκτήσει γνώσεις, χωρίς να θεωρήσει ότι η γνώση είναι κάτι έτοιμο, που απλώς του παραδίδεται.
Να μάθει να γράφει σωστά χωρίς να “ξεμάθει” να δημιουργεί
Στην Α΄ Δημοτικού, το παιδί θα μάθει ότι το «Α» γράφεται με συγκεκριμένο τρόπο, ότι οι λέξεις έχουν ορθογραφία και ότι μια πρόταση αρχίζει με κεφαλαίο και τελειώνει με τελεία.
Πριν γνωρίσει όλους αυτούς τους κανόνες, όμως, έπαιρνε ένα λευκό χαρτί και δημιουργούσε ολόκληρους κόσμους. Ζωγράφιζε σχήματα, επινοούσε λέξεις, έφτιαχνε ιστορίες και εξηγούσε με απόλυτη βεβαιότητα τι σήμαινε κάθε γραμμή.
Το μεγάλο παιδαγωγικό στοίχημα είναι να μάθει να γράφει σωστά, χωρίς να φοβηθεί το λευκό χαρτί. Να μην εγκαταλείψει τη δημιουργία επειδή ανησυχεί μήπως αυτό που θα φτιάξει «δεν είναι σωστό».
Οι κανόνες δίνουν στο παιδί τα εργαλεία για να εκφράζεται με μεγαλύτερη ακρίβεια. Δεν πρέπει, όμως, να περιορίζουν τη φαντασία του. Η μάθηση αποκτά ουσία όταν η σωστή γραφή δεν αντικαθιστά την προσωπική έκφραση, αλλά τη βοηθά να γίνει πιο καθαρή και πιο δυνατή.
Να μάθει τους κανόνες χωρίς να “ξεμάθει” να σκέφτεται
Το σχολείο είναι μια κοινότητα και κάθε κοινότητα χρειάζεται κανόνες. Τα παιδιά μαθαίνουν να περιμένουν τη σειρά τους, να ακούν τον άλλον, να φροντίζουν έναν κοινό χώρο και να αποδέχονται ότι δεν μπορούν να κάνουν πάντοτε αυτό που θέλουν.
Δεν επιθυμούμε, όμως, ένα παιδί που απλώς υπακούει επειδή «έτσι είπε η κυρία». Θέλουμε σταδιακά να κατανοεί γιατί υπάρχει κάθε κανόνας και ποιον προστατεύει.
Γιατί περιμένουμε τη σειρά μας; Επειδή και η φωνή του άλλου χρειάζεται χώρο.
Γιατί φροντίζουμε την τάξη; Επειδή είναι ένας κοινός χώρος που ανήκει σε όλους.
Γιατί δεν αποκλείουμε κάποιο παιδί από το παιχνίδι; Επειδή γνωρίζουμε πόσο δύσκολο είναι να μένει κανείς μόνος.
Ο τελικός στόχος δεν είναι ένα παιδί που χρειάζεται διαρκώς κάποιον να του υποδεικνύει το σωστό. Είναι ένας άνθρωπος που μαθαίνει σταδιακά να αναγνωρίζει και να επιλέγει το σωστό μόνος του.
Να μάθει να πετυχαίνει χωρίς να “ξεμάθει” να προσπαθεί
Πριν από το σχολείο, ένα παιδί μπορούσε να δοκιμάσει είκοσι φορές να φτιάξει έναν πύργο. Ο πύργος γκρεμιζόταν και εκείνο άρχιζε ξανά, μέχρι να τα καταφέρει. Χαιρόταν με την επιτυχία του, παρότι δεν υπήρχε βαθμός, έπαινος ή αυτοκόλλητο.
Στο σχολείο, όμως, μπορεί πολύ γρήγορα να αρχίσει να διαμορφώνει μια σταθερή εικόνα για τον εαυτό του:
«Δεν είμαι καλός στα μαθηματικά».
«Δεν είμαι καλός στην ορθογραφία».
«Δεν είμαι ποτέ πρώτος».
«Εγώ δεν μπορώ».
Στα έξι χρόνια είναι πολύ νωρίς για ένα παιδί να αποφασίσει τι «δεν είναι».
Γι’ αυτό χρειάζεται να μαθαίνει να αναγνωρίζει την επιτυχία, χωρίς να μετρά την αξία του μόνο μέσα από το αποτέλεσμα. Να κατανοεί ότι η πρόοδος δεν είναι ίδια για όλους και ότι μια δυσκολία δεν αποτελεί μόνιμο χαρακτηριστικό της ταυτότητάς του.
Το σχολείο οφείλει να του δίνει τη δυνατότητα να προσπαθεί ξανά. Να λέει «δεν ξέρω» χωρίς να ντρέπεται, να ζητά βοήθεια χωρίς να αισθάνεται ανεπαρκές και να αλλάζει τρόπο όταν ο πρώτος δεν λειτουργεί. Να μη θεωρεί την αποτυχία απόδειξη ότι δεν μπορεί, αλλά πληροφορία για το τι μπορεί να δοκιμάσει διαφορετικά.
Να γίνει μαθητής χωρίς να πάψει να είναι παιδί
Η είσοδος στην Α΄ Δημοτικού είναι μια σημαντική αλλαγή. Το παιδί αποκτά νέες υποχρεώσεις και καλείται να ανταποκριθεί σε ένα πιο οργανωμένο πλαίσιο. Δεν χρειάζεται, όμως, να αφήσει έξω από την τάξη όσα το χαρακτηρίζουν ως παιδί.
Δεν πρέπει να “ξεμάθει” να παίζει, να φαντάζεται, να ενθουσιάζεται, να γελά, να κινείται, να αφηγείται κάτι με τον δικό του τρόπο ή να δοκιμάζει χωρίς να γνωρίζει εκ των προτέρων αν θα τα καταφέρει.
Αυτά δεν αποτελούν εμπόδια στη μάθηση. Είναι πολύτιμα εργαλεία της.
Η περιέργεια το οδηγεί να αναζητήσει. Η φαντασία το βοηθά να συνδέσει. Ο αυθορμητισμός το κάνει να εκφράζεται. Η επιμονή το κρατά κοντά σε κάτι που δυσκολεύει. Η χαρά της ανακάλυψης του δίνει έναν ουσιαστικό λόγο να συνεχίζει.
Η Α΄ Δημοτικού είναι ασφαλώς η αρχή μιας συναρπαστικής διαδρομής προς τη γνώση. Είναι όμως και η στιγμή κατά την οποία το σχολείο αναλαμβάνει την ευθύνη όχι μόνο να προσθέσει γνώσεις και δεξιότητες, αλλά και να προστατεύσει εκείνα τα πολύτιμα εφόδια με τα οποία φτάνει το εξάχρονο παιδί στην πόρτα του: την περιέργεια, τη φαντασία, τον αυθορμητισμό, την επιμονή, τη χαρά της ανακάλυψης και την τόλμη να δοκιμάζει.
Για εμάς στη Λεόντειο Σχολή Νέας Σμύρνης, αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη υπόσχεση της Α΄ Δημοτικού: να βοηθήσουμε το παιδί να γίνει μαθητής, χωρίς ποτέ να του ζητήσουμε να πάψει να είναι παιδί.