«Όπου Υπάρχουν Άγγελοι»: Το μάθημα της Γαύδου
Μια ομάδα μαθητών και γονέων έχει διανύσει σε τρία χρόνια περισσότερα από 2.500 χιλιόμετρα και 1.000 ναυτικά μίλια, μετατρέποντας τις ακριτικές περιοχές σε εκπαιδευτικούς προορισμούς.
Το μεσημέρι της περασμένης Δευτέρας, το «Δασκαλογιάννης» έφευγε επιτέλους από τη Γαύδο. Στην προβλήτα, οι κάτοικοι που αποχαιρετούσαν τους 47 επιβάτες της αποστολής από την Αθήνα ήταν λίγοι. Είναι πάντα λίγοι.
Η αναχώρηση του πλοίου σηματοδοτούσε ταυτόχρονα δύο επιστροφές: H ομάδα του «Όπου Υπάρχουν Άγγελοι» επέστρεφε στο σπίτι της μετά από ένα πολυήμερο εκπαιδευτικό ταξίδι. Και η Γαύδος επέστρεφε στην καθημερινότητα ενός νησιού που το σχολείο του παραμένει, εδώ και μήνες, χωρίς μαθητές.
Λίγες ώρες νωρίτερα, οι 21 μαθητές και οι 27 συνοδοί τους από τη Βούλα, τη Γλυφάδα και την Καλλιθέα είχαν βρεθεί μέσα σε εκείνο το σχολείο. Είχαν διηγηθεί ιστορίες, είχαν ζωγραφίσει και είχαν διαβάσει παραμύθια δυνατά. Για λίγες ώρες, η αίθουσα είχε ξαναβρεί τον λόγο της ύπαρξής της. Εκεί, στο νοτιότερο άκρο της Ελλάδας, η προσωρινή επανακατάληψη του σχολικού χώρου λειτούργησε ως μια πράξη συμβολική και ταυτόχρονα ουσιαστική: Μια υπενθύμιση πως κάθε τόπος έχει δικαίωμα σε τάξεις γεμάτες με παιδικές φωνές.
Το «Όπου Υπάρχουν Άγγελοι» ξεκίνησε τον Μάρτιο του 2023. Είναι μια αμιγώς ιδιωτική προσπάθεια με εμπνευστή τον πρόεδρο του Συλλόγου του 1ου Δημοτικού Σχολείου Βούλας, Γιώργο Ντούτσουλη. Το πρώτο τους ταξίδι ήταν στους Αρκιούς, όπου τα παιδιά της αποστολής παρέλασαν με τον μοναδικό τότε μαθητή του νησιού, τον Άγγελο. Η πρωτοβουλία πήρε το όνομά της από εκείνον και έκτοτε ακούραστα ταξιδεύει – με αφορμή τις εθνικές επετείους της 25ης Μαρτίου και της 28ης Οκτωβρίου – σε ακριτικές και απομακρυσμένες περιοχές για να παρελάσει με τους μαθητές των εκεί σχολείων.
Φέτος, στη Γαύδο, δεν υπήρχε μαθητής για να παρελάσει μαζί τους. Θα μπορούσε όμως να πει κανείς ότι η δράση αυτή εξελίχθηκε: από τη στήριξη σε παιδιά όπως ο Άγγελος μετατράπηκε σε μια ιδιότυπη επιχείρηση εθνικής ευαισθητοποίησης που, παρά τις ιδιαίτερες φετινές συνθήκες και τις απρόοπτες δυσκολίες, στέφθηκε για ακόμα μία χρονιά με απόλυτη επιτυχία.
Από τη Χειμάρρα της Αλβανίας μέχρι τη Σταυρούπολη της Ξάνθης και από τους Αρκιούς μέχρι τη Γαύδο, η ομάδα αυτή έχει διανύσει σε τρία χρόνια περισσότερα από 2.500 χιλιόμετρα οδικώς και 1.000 ναυτικά μίλια εν πλω, επιχειρώντας να γεφυρώσει το χάσμα της απόστασης. Είναι όμως οξύμωρο να χρειάζεται η κινητοποίηση ενός Συλλόγου Γονέων για να θυμόμαστε ότι στην Ελλάδα του 2026 υπάρχουν μαθητές που ζουν ως πολίτες δεύτερης κατηγορίας, δέσμιοι του καιρού, των ελλιπών υποδομών, της «τύχης» τους. Και είναι τελικά θλιβερό να συνειδητοποιούμε ότι η πραγματικότητα πάντα νικά τις εφήμερες ευχάριστες ειδήσεις και τις εθιμοτυπικές επισκέψεις των αρμοδίων: Ο Άγγελος, ο τελευταίος μαθητής των Αρκιών, έφυγε. Η τελευταία μαθήτρια της Γαύδου το ίδιο. Το Δημοτικό της Γαύδου αναγκάστηκε να αναστείλει τη λειτουργία του το περασμένο φθινόπωρο.
Η πρωτοβουλία «Όπου Υπάρχουν Άγγελοι» θα έπρεπε ήδη να έχει αγκαλιαστεί θεσμικά. Είναι, βέβαια, εύκολο να μιλάμε για «ισότιμη πρόσβαση» και «περιφερειακή ανάπτυξη» στη θεωρία. Και είναι σαφώς πιο δύσκολο να το κάνεις στην πράξη, διασφαλίζοντας ότι ένα παιδί σε ένα απομονωμένο νησί μεγαλώνει επί ίσοις όροις με ένα παιδί στην Αθήνα. Όμως αν μια ομάδα γονέων, με επικεφαλής έναν δραστήριο τύπο που δύσκολα τα βάζει κάτω, μπορεί να οργανώσει υπό χίλιες πρακτικές δυσκολίες τη μετάβαση 47 ανθρώπων στο νοτιότερο άκρο της χώρας, τότε η Πολιτεία δεν έχει καμία δικαιολογία. Έχει, αντίθετα, την υποχρέωση να δημιουργήσει όχι μόνο τις υποδομές, αλλά τα κίνητρα που θα επιτρέψουν στα σχολεία αυτά να ξανανοίξουν – και να παραμείνουν ανοιχτά.
Εκεί, σε ένα νησάκι μόλις 29 τετραγωνικών χιλιομέτρων στην καρδιά του Λιβυκού πελάγους, η αναχώρηση της αποστολής σφράγισε τελικά κάτι περισσότερο από μια εκπαιδευτική εκδρομή που ξεπέρασε μια σειρά από εμπόδια. Σφράγισε τη συνάντηση δύο κόσμων που, ενώ μοιράζονται την ίδια γλώσσα, σπάνια μοιράζονται την ίδια καθημερινότητα.