Ελληνικό: Πράσινες διαδρομές προς τους όμορους δήμους και διευθέτηση των ρεμάτων Τραχώνων–Ευρυάλης
Το NouPou βρέθηκε στην παρουσίαση που πραγματοποίησε η LAMDA Development για το έργο του Ελληνικού, όπου συζητήθηκαν, μεταξύ άλλων, οι πράσινες διαδρομές που σχεδιάζονται προς Αργυρούπολη, Άλιμο και Γλυφάδα, αλλά και η διευθέτηση των ρεμάτων Τραχώνων και Ευρυάλης.
Στο επίκεντρο της παρουσίασης που πραγματοποίησε σε δημοσιογράφους η LAMDA Development για το έργο του Ελληνικού, τέθηκαν το «πράσινο» και η σύνδεσή του με τις γειτονιές των όμορων δήμων, με σκοπό να διευρυνθεί το περιβαλλοντικό και κοινωνικό όφελος, πέρα από τα όρια της ανάπτυξης, προς την Αργυρούπολη-Ελληνικό, τον Άλιμο και τη Γλυφάδα, μέχρι το παραλιακό μέτωπο και σε βάθος χρόνου έως τις παρυφές του Υμηττού.
Παράλληλα, ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην αντιπλημμυρική θωράκιση μέσω της διευθέτησης δύο μεγάλων ρεμάτων, Τραχώνων και Ευρυάλης, που παρουσιάστηκαν ως υποδομές προστασίας αλλά και ως νέοι οικολογικοί διάδρομοι.
«Πράσινες» συνδέσεις με τους όμορους δήμους
Η Μαρία Παπαφωτίου, καθηγήτρια στο Εργαστήριο Ανθοκομίας & Αρχιτεκτονικής Τοπίου του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, ανέλυσε τον στρατηγικό σχεδιασμό σε συνεργασία με τη LAMDA, ο οποίος στοχεύει στην ενίσχυση της «βιωματικής και κοινωνικής προσφοράς» του Πάρκου του Ελληνικού μέσω ανάπλασης και επέκτασης του αστικού πρασίνου στους όμορους δήμους και δημιουργίας «πράσινων διαδρομών».
Πρόκειται, όπως εξήγησε, για γραμμικά τοπία και διαδρομές φιλικές προς τους πεζούς, με έντονη παρουσία πρασίνου, που συνδέουν κοινόχρηστους χώρους, προσφέρουν δυνατότητες άσκησης, αναψυχής και κοινωνικοποίησης, υποστηρίζουν εναλλακτικές μετακινήσεις (π.χ. ποδηλατόδρομους), συμβάλλουν στη διαχείριση των ομβρίων και βελτιώνουν τις βιοκλιματικές συνθήκες.
Οι πρώτες χαράξεις, που βρίσκονται ακόμη σε αρχική φάση, βασίζονται πάνω σε συγκεκριμένα τοπόσημα και άξονες:
Δήμος Ελληνικού–Αργυρούπολης: Εξετάζεται γραμμική σύνδεση του Πάρκου του Ελληνικού με το Πάρκο Αφροδίτης, την πλατεία Βενιζέλου και το κοιμητήριο Ελληνικού, με κατάληξη προς τον Υμηττό και τα περιπατητικά μονοπάτια του.
Άλιμος: Από τις εισόδους-εξόδους του Πάρκου προτείνεται σύνδεση με «πράσινους πυρήνες» όπως ο λόφος Πανί, ο λόφος Κυθηρίων και ο λόφος του Πολιτισμού, ενώ εντάσσεται και η αξιοποίηση ανοιχτής κοίτης ρέματος ως φυσικού στοιχείου συνέχειας. Το σενάριο στοχεύει να μετατρέψει το πράσινο σε λειτουργική διαδρομή καθημερινότητας και όχι σε «νησίδες» που δεν επικοινωνούν, όπως ειπώθηκε.
Γλυφάδα: Η κυρία Παπαφωτίου αναγνώρισε ότι οι δυνατότητες εμφανίζονται «πιο περιορισμένες», όμως η ομάδα δήλωσε πρόθεση να δουλέψει διαδρομή σε ένα τρίγωνο που περιλαμβάνει το κοιμητήριο Γλυφάδας και οδικούς άξονες όπως οι Παλμύρας, Σοφίας Βέμπο και Παπανδρέου. Η Σοφίας Βέμπο ξεχώρισε ως άξονας με νησίδα που «προσφέρεται» για ενίσχυση πρασίνου, ενώ προτάθηκε ενοποίηση αποσπασματικών πράσινων σημείων ώστε να αποκτήσουν οικολογική και μικροκλιματική λειτουργία.
Συμπληρωματικά εξετάζεται και μικρότερη διαδρομή προς το Πάρκο του Αλίμου.
Στην ίδια γραμμή, η Σίσσυ Ηλιοπούλου, Chief Marketing & Communications Officer της LAMDA Development, ανέφερε ότι η εταιρεία προχωρά σε μελέτη με το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο με πυρήνα το Μητροπολιτικό Πάρκο και στόχο να επεκταθούν τα οφέλη και εκτός ορίων του έργου, δημιουργώντας μια ακτίνα πρασίνου που θα φτάνει μέχρι τον Υμηττό, ενώ θα εκτείνεται έως και το παραλιακό μέτωπο. Υπενθύμισε επίσης ότι το πρόγραμμα Urban Green Dots από πλευράς της LAMDA υλοποιείται ήδη από το 2025, με δημιουργία πάρκων, και τώρα ενισχύεται με επιστημονική τεκμηρίωση και ευρύτερη στόχευση.
Διευθέτηση δύο ρεμάτων: Αντιπλημμυρική προστασία και νέοι οικολογικοί διάδρομοι
Παράλληλα με το πράσινο, στο επίκεντρο τέθηκε η αντιπλημμυρική θωράκιση, τόσο ως απάντηση σε πρόσφατα έντονα καιρικά φαινόμενα όσο και ως κρίσιμη προϋπόθεση ανθεκτικότητας. Η κ. Ηλιοπούλου επισήμανε ότι στον πυρήνα του πλέγματος αντιπλημμυρικής προστασίας βρίσκεται η αποκατάσταση δύο μεγάλων ρεμάτων, του ρέματος Τραχώνων στην πλευρά του Αλίμου και του ρέματος Ευρυάλης στην πλευρά Γλυφάδας, τονίζοντας ωστόσο ότι για να λυθεί συνολικά το πρόβλημα της περιοχής χρειάζονται αντίστοιχες πρωτοβουλίες από δήμους και Περιφέρεια.
Ο Αντώνης Καναβάκης, Environmental Compliance Senior Manager στο The Ellinikon, έδωσε την τεχνική εικόνα: «Από το 2022 εκτελείται το έργο διευθέτησης των δύο ρεμάτων, με αφετηρία μια κατάσταση που “δεν ήταν ικανή” να αντιμετωπίσει τις πλημμυρικές ροές, δημιουργώντας κινδύνους τόσο εντός του ακινήτου (σ.σ.: του The Ellinikon) όσο και στις όμορες περιοχές. Σκοπός των έργων είναι ο επανασχεδιασμός από την αρχή και η διαπλάτυνση των ρεμάτων, που σε ορισμένα σημεία φτάνει έως τα 15 μέτρα».
Ο ίδιος ανέφερε πως ο σχεδιασμός βασίστηκε σε περίοδο επαναφοράς 55 ετών, όπως προβλέπεται από τους εθνικούς κανονισμούς, ενώ εξετάστηκε και για εκατονταετή περίοδο, προκειμένου να μπορούν να αντιμετωπιστούν ακόμα και δυσκολότερα σενάρια.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε στις μελέτες επικινδυνότητας, με προσομοίωση 1.000 σεναρίων καιρικών φαινομένων διαφορετικής έντασης και διάρκειας. Νέος στόχος του σχεδιασμού -πέρα από την αντιπλημμυρική προστασία- είναι η συγκράτηση φερτών υλικών που κατεβάζουν τα ρέματα, ώστε να προστατεύεται και το παραλιακό μέτωπο. Επιπλέον, όπως ανέφερε, τα ρέματα στη νέα τους μορφή αναμένεται να «αναζωογονήσουν» το οικοσύστημα, δημιουργώντας νέα ενδιαιτήματα για είδη χλωρίδας και πανίδας.
Η συνεργασία με το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών
Στο παραλιακό μέτωπο, ο Αναπληρωτής Διευθυντής του Ινστιτούτου Ωκεανογραφίας του ΕΛΚΕΘΕ, Δρ. Βασίλειος Καψιμάλης, περιέγραψε μια πολυετή συνεργασία που αφορά στην εφαρμογή όρων της Απόφασης Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων και ειδικά στην υποχρέωση παρακολούθησης της ποιότητας των παράκτιων και θαλάσσιων υδάτων. Εξήγησε ότι η προσέγγιση οργανώνεται σε φάσεις: Την αποτύπωση της πρότερης κατάστασης πριν τις κατασκευές, την παρακολούθηση κατά τη φάση κατασκευών, που βρίσκεται σε εξέλιξη, και την τελική αξιολόγηση μετά την ολοκλήρωση και παρακολούθηση της λειτουργίας του έργου.
«Αξιοποιώντας την τεχνογνωσία και την εμπειρία μας, διασφαλίζεται ότι τα θαλάσσια ύδατα, ο πυθμένας, και οι θαλάσσιοι οργανισμοί παραμένουν ανεπηρέαστα από τις πιθανές επιπτώσεις των κατασκευαστικών εργασιών» ανέφερε, μεταξύ άλλων, ο κύριος Καψιμάλης.
Η συνεργασία με το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών
Στο «οικοσύστημα τεκμηρίωσης» που περιγράφηκε στην παρουσίαση, εντάσσεται και η νέα συνεργασία με το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών. Από πλευράς Αστεροσκοπείου, ο Δρ. Ευάγγελος Γερασόπουλος (Ινστιτούτο Ερευνών Περιβάλλοντος και Βιώσιμης Ανάπτυξης του Αστεροσκοπείου) μίλησε για την κλιματική κρίση ως δεδομένη πρόκληση που απαιτεί ανθεκτικές και βιώσιμες πόλεις, με στόχους που πρέπει να ελέγχονται με μετρήσεις. Παρουσίασε τρεις άξονες εργασίας, συμπληρωματικούς με το έργο του Γεωπονικού Πανεπιστημίου.
Α. Αξιολόγηση βιοποικιλότητας (χλωρίδα και πανίδα, από πτηνά και έντομα έως εδαφική πανίδα), με καταγραφή της προϋπάρχουσας κατάστασης και παρακολούθηση της εξέλιξης στις φάσεις του έργου, αλλά και ανάλυση της «συνδεσιμότητας» των χώρων πρασίνου από το Ελληνικό έως τους όμορους δήμους και τον Υμηττό. Τελικός στόχος, όπως είπε, είναι ένα πλαίσιο δεικτών που θα ποσοτικοποιεί το «καθαρό κέρδος» βιοποικιλότητας – κάτι που χαρακτήρισε πρωτοποριακό.
Β. Ποσοτικοποίηση/χαρτογράφηση επιδράσεων στο μικροκλίμα (π.χ. μείωση θερμοκρασίας γύρω από χώρους πρασίνου, με σημασία σε καύσωνες) και στην ποιότητα του αέρα, με εκτίμηση συνεπειών στις συγκεντρώσεις ρύπων και στις επιπτώσεις για τη δημόσια υγεία μέσω έκθεσης του πληθυσμού.
Γ. Σύστημα ψηφιακής περιβαλλοντικής παρακολούθησης με αισθητήρες και «έξυπνους» μετεωρολογικούς σταθμούς στο Ελληνικό και στους όμορους δήμους, σε συνδυασμό με εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης για λεπτομερείς τοπικές προγνώσεις και έγκαιρη προειδοποίηση ακραίων φαινομένων, καθώς και σύστημα ειδοποίησης (SMS/email) για δήμους και πολίτες.
Οχλήσεις από τις εργασίες: Μετρήσεις και «ζωντανή» δημοσιοποίηση
Μεταξύ των πυλώνων δράσεων που περιέγραψε η κ. Ηλιοπούλου, στάθηκε στον περιορισμό της όχλησης και περιβαλλοντικού αποτυπώματος της κατασκευής. Ο κ. Καναβάκης με τη σειρά του ανέφερε ότι μόνο το 2025 έγιναν πάνω από 1.800 μετρήσεις θορύβου, 1.700 μετρήσεις σκόνης και 600 μετρήσεις οσμών, με υπερβάσεις της τάξης του 2%-3% και έως 5%. Αυτές οι υπερβάσεις, όπως είπε, λειτουργούν ως «χάρτης προτεραιοτήτων» για εντατικότερα μέτρα στα σημεία που πιέζονται.
Εντός του πρώτου τριμήνου του 2026 θα τοποθετηθούν 15 σταθμοί στην περίμετρο του ακινήτου για συνεχή καταγραφή θορύβου και σωματιδίων, καθώς και τρεις επιπλέον (ένας σε κάθε δήμο: Αλίμου, Γλυφάδας, Ελληνικού-Αργυρούπολης) για έλεγχο και εκτός εργοταξίου. Οι 18 σταθμοί θα λειτουργούν 24 ώρες το εικοσιτετράωρο, με real-time δεδομένα, επικοινωνία μέσω πλατφόρμας και άμεσες ειδοποιήσεις (alarms) για υψηλές τιμές. Τα αποτελέσματα, σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν, θα δημοσιοποιούνται σε ειδική ενότητα της ιστοσελίδας του Ελληνικού με διαδραστικούς πίνακες, ενισχύοντας τη «διαφάνεια» που η LAMDA έθεσε ως τρίτη βασική αρχή.
«Βαριά» εξυγίανση: Ρυπασμένα υλικά, υπόγεια ύδατα, καύσιμα και ιστορικά κατάλοιπα
O κ. Καναβάκης ανέδειξε και την κλίμακα της περιβαλλοντικής εξυγίανσης στο πρώην αεροδρόμιο, λέγοντας ότι περισσότεροι από 60.000 τόνοι ρυπασμένων βραχωδών υλικών απορρυπάνθηκαν εντός του Ελληνικού και επαναχρησιμοποιούνται αφού πιστοποιηθούν με χημικές αναλύσεις. Έγινε επίσης διαχείριση πάνω από 50.000 κυβικών μέτρων υπόγειων υδάτων, αφαιρέθηκαν 41 υπόγειες και επίγειες δεξαμενές καυσίμων και 15,5 χιλιόμετρα σωληνώσεων, με εξυγίανση εδαφών λόγω παλαιών διαρροών, ενώ απομακρύνθηκαν περίπου 250 τόνοι επικίνδυνων υλικών (αμίαντος, διαλύτες, χημικά κ.ά.) σύμφωνα με τη νομοθεσία.
Ένα από τα στοιχεία της εργοταξιακής πραγματικότητας ήταν η εξουδετέρωση 300 βομβών και ναρκών του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, σε συνεργασία με το Τμήμα Εκκαθάρισης Ναρκοπεδίων Ξηράς του Ελληνικού Στρατού.
Το κοινωνικό και περιβαλλοντικό αποτύπωμα
Η Σίσσυ Ηλιοπούλου, περιγράφοντας όλα τα παραπάνω, χαρακτήρισε την επένδυση στον Μητροπολιτικό Πόλο Ελληνικού ως «έναν τόπο για όλους», με βασικές αρχές: «ακούμε και υλοποιούμε, συνεργασία, διαφάνεια». Ανέφερε ότι δύο μεγάλες έρευνες κατέγραψαν θετική στάση της κοινής γνώμης και των κατοίκων των όμορων δήμων ως προς το έργο, αλλά και σαφείς προτεραιότητες όπως περισσότερο πράσινο, καθαρισμό παραλιών, βελτίωση περιβαλλοντικών συνθηκών, φροντίδα για ευπαθείς ομάδες, τρίτη ηλικία και παιδιά.
Στη διάρκεια των τοποθετήσεων που πραγματοποιήθηκαν, το Ελληνικό παρουσιάστηκε όχι μόνο ως η μεγαλύτερη αστική ανάπτυξη στην Ευρώπη, αλλά ως πεδίο όπου επιχειρείται να συμβαδίσουν κατασκευή, περιβάλλον και κοινωνία χωρίς «εκπτώσεις», όπως το έθεσε ο Δρ. Γερασόπουλος.
Με το Μητροπολιτικό Πάρκο ως «καρδιά», τις πράσινες διαδρομές ως «αρτηρίες» προς Αργυρούπολη-Ελληνικό, Άλιμο και Γλυφάδα (Πάρκο Αφροδίτης, πλατεία Βενιζέλου, κοιμητήρια, λόφοι Πανί-Κυθηρίων-Πολιτισμού και οδοί Παλμύρας–Σοφίας Βέμπο–Παπανδρέου), και με τη διευθέτηση των δύο ρεμάτων ως ασπίδα απέναντι σε πλημμυρικούς κινδύνους και φερτά υλικά, η παρουσίαση επιδίωξε να δείξει ένα μοντέλο ανάπτυξης που μετριέται με δείκτες βιοποικιλότητας, με χαρτογράφηση των κλιματικών επιπτώσεων, με real-time σταθμούς θορύβου και σωματιδίων καθώς και δημοσιοποίηση δεδομένων σε συνεργασία με επιστημονικούς φορείς ως εγγυητές τεκμηρίωσης.