112.000 λιγότερα παιδιά στα δημοτικά σχολεία μέσα σε επτά χρόνια: Οι σχολικές αίθουσες δεν ερημώνουν πια μόνο στα χωριά
Μια επαναληπτική προβολή της ταινίας «Μάθε παιδί μου γράμματα» φέρνει στην επιφάνεια μια σοκαριστική αλήθεια: μισό αιώνα μετά, ο μονόλογος του διευθυντή για τα σχολεία που ερημώνουν παραμένει ίδιος. Μόνη διαφορά; Το «λουκέτο» και οι συγχωνεύσεις δεν αφορούν πλέον μόνο τα απομονωμένα χωριά, αλλά και τα αστικά κέντρα.
Ο διευθυντής του σχολείου δείχνει τις εγκαταστάσεις ενός σχολείου στην επαρχία σε μια νέα δασκάλα. Πριν μπουν, σκυθρωπός εξηγεί: «Απέμειναν πολύ λίγοι μαθητές, δυστυχώς. Και αυτό είναι το μεγάλο δράμα. Το σχολείο σιγά σιγά θα κλείσει. Περνάμε μεγάλη κρίση και το κακό είναι ότι έχει δυσμενείς επιπτώσεις, κυρίως στους μαθητές».
Μπαίνοντας, φθαρμένοι χώροι και τυποποιημένες πατριωτικές επιγραφές. Με σχεδόν ντροπή συνεχίζει την ξενάγηση. Έμμεσα απαντώντας, στη δασκάλα που κοντοστάθηκε, λέει: «Μη φοβάσαι τις σκάλες, είναι γερές, δεν έχουμε πρόβλημα με τις σκάλες. Εδώ μόνο(!) ένα πρόβλημα έχουμε, πρόβλημα, αντηχήσεως. …. Και ενοχλεί κάπως τα αυτιά».
«Αυτή η πόρτα οδηγεί στην πρώτη τάξη», λέει δείχνοντας μια ξύλινη μπλε πόρτα. «Είναι το μεγάλο δράμα του σχολείου, και το δικό μου δράμα».
… ανοίγει η πόρτα της πρώτης τάξης και μέσα βρίσκεται μόνον ένας μαθητής, ο Στέλιος. Όταν ο δάσκαλος τον καλεί στον πίνακα, εκείνος διαμαρτύρεται: «Όλο εμένα σηκώνετε, κύριε καθηγητά! Τι θα γίνει;».
Τα παραπάνω αποτελούν μια σκηνή από την ταινία του 1981 «Μάθε παιδί μου γράμματα». Την είδα πρόσφατα με τα παιδιά μου και κάποιους φίλους τους που πήγαν μαζί στις αποστολές των «αγγέλων».
Προβληματίστηκαν και εγώ σοκαρίστηκα. Είχα καιρό να την δω και με εξέπληξε πόσο ίδια έχει παραμείνει η κατάσταση από το πλαίσιο της ταινίας, το οποίο προσδιορίζεται κάπου στο 1976, πριν 50 χρόνια.
Σε όλες τις αποστολές που έχουμε πάει ακούμε τους εκπαιδευτικούς να επαναλαμβάνουν τον ίδιο μονόλογο του διευθυντή και ως «προφήτες» πέφτουν πάντα μέσα.
Ένα από τα τελευταία θύματα, το δημοτικό σχολείο Σταυρούπολης, Ξάνθης· ένα κτήριο τρομακτικά όμοιο με το κτήριο της ταινίας στη Στεμνίτσα, Αρκαδίας, το οποίο σήμερα δεν λειτουργεί ως Δημοτικό αλλά ως «ΕΠΑ.Σ. Μαθητείας Στεμνίτσας – Σχολή Αργυροχρυσοχοΐας».
Πίσω στο μέλλον… τα νούμερα επιβιώνουν. 112.000 λιγότερα παιδιά στα δημοτικά σχολεία μέσα σε επτά χρόνια, μείωση περίπου 19%. Περίπου 150.000 λιγότεροι μαθητές στο σύνολο της εκπαίδευσης. Περισσότερες από 750 σχολικές μονάδες σε αναστολή λειτουργίας για το 2025–2026. 234 ακόμη σχολεία οδηγούνται σε αναστολή το 2026–2027. 75 σχολικές μονάδες καταργούνται. 40 νηπιαγωγεία και 106 δημοτικά υποβαθμίζονται λόγω μειωμένου μαθητικού δυναμικού. (πηγή πληροφοριών: ΥΠΕΘΑ, in.gr, esos.gr)
Ίσως το άρθρο να έπρεπε να τελειώσει εδώ!
Υπάρχει όμως κάτι που διαφοροποιεί την κατάσταση με το πριν. Τότε υπήρχε μια μεγάλη μετακίνηση του κόσμου από την περιφέρεια στα αστικά κέντρα και έτσι, ναι μεν ερήμωναν τα χωριά, αλλά παράλληλα αυξάνονταν οι μαθητές στις πόλεις.
Οι διαχρονικά δραματικά αποτυχημένες εκπαιδευτικές πολιτικές πολλών δεκαετιών διαφοροποίησαν την κατάσταση με τέτοιο τρόπο που σήμερα την ίδια μοίρα με σχολεία της επαρχίας έχουν και τα σχολεία της πόλης. Και σαν τον βάτραχο που σιγοβράζει, μάθαμε να λέμε… «αφού τα ζευγάρια δεν κάνουν παιδιά».
Τους δώσαμε λόγο να κάνουν; Τους δώσαμε ουσιαστική βοήθεια; Ελπίδα; Κάποτε σε μια συνέντευξη ο Γιάννης Ζουγανέλης, όταν ρωτήθηκε για την νεολαία, είπε «δεν υπάρχει έμπνευση».
Τι εμπνέει τους νέους σήμερα; Η αλαζονεία τοπικών και κρατικών Λαδένιων και Χαρχούδων της Ντενεκεδούπολης;
Τα σχολεία μας, τόσο στην Αττική όσο και σε άλλα αστικά κέντρα, συγχωνεύονται. Δύσκολο να φανταστώ ότι όλοι προβληματίζονται το ίδιο… Δημοσιονομικά, το κλείσιμο ενός σχολείου συμφέρει. Κι ενώ με πρόσχημα το «δεν γεννάτε», το καταπίνουμε… Η «κανονικοποίηση της απόκλισης» σε όλο της το μεγαλείο, εδώ… στην Ελλάδα.
Από όλη την Ευρώπη, βρισκόμαστε στην 20ή θέση με δείκτη 1,24 (124 παιδιά ανά 100 γυναίκες στον αναπαραγωγικό τους κύκλο). Χώρες όπως η Βουλγαρία, η Γαλλία, η Ουγγαρία και άλλες έχουν καταφέρει να φρενάρουν κάπως το φαινόμενο.
Δεν είναι όμως μόνο το δημογραφικό. Υπάρχει και κάτι ακόμα πιο άμεσο για τα σχολεία μας και το εκπαιδευτικό μας σύστημα… Οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί.
Όταν βλέπουν από κοντά και τόσο άμεσα την υποβάθμιση της παιδείας – είτε αφορά τις εγκαταστάσεις, είτε την υλικοτεχνική υποδομή, είτε την κοινωνική συνοχή που κάποτε πρόσφερε το σχολείο – πολλοί προτιμούν τη σιωπηλή συναίνεση με το σύστημα και την αποδοχή, καταφεύγοντας σε διάφορες ανόητες δικαιολογίες όπως «αλλού είναι χειρότερα» ή το πλέον διαδεδομένο «και τι να κάνουμε(;!), να μαλώνουμε;».
Μην αναρωτιόμαστε όταν οι παραιτήσεις εκπαιδευτικών και διευθυντών σχολείων αυξάνονται και μην αναρωτιόμαστε όταν οι επιθέσεις από γονείς αλλά και μαθητές, έμμεσα και άμεσα, επίσης αυξάνονται.
Όλα τα παραπάνω είναι προβληματισμοί που δεν έχουν μόνο μια απάντηση.
Τι σχέση έχουν όλα αυτά…. Ότι όσο δεν προσπαθούμε όλοι μαζί να επικοινωνήσουμε και να είμαστε μαζί, τόσο οι Λαδένιοι και οι Χαρχούδες θα βρίσκουν και θα κάνουν την δουλειά τους ανενόχλητοι. Όσο αποδεχόμαστε τα κακώς κείμενα, αυτά θα γίνονται σειρές βιβλίων.
Σε κάθε άρθρο σχετικό αναφέρω την σημασία του να είμαστε όλοι μαζί. Γονείς, μαθητές, εκπαιδευτικοί.
Με τη νέα χρονιά, που δεν φαίνεται να είναι διαφορετική από τις προηγούμενες, πριν σπεύσετε να αναρτήσετε οτιδήποτε στα (αντι)κοινωνικά δίκτυα, πριν σπεύσετε να βάλετε εναντίον των εκπαιδευτικών, πριν κατηγορήσετε άλλους γονείς ακόμα και μαθητές, σκεφτείτε ποιανού το παιχνίδι παίζουμε και με ποιους τα βάζουμε στην πραγματικότητα… μα με εμάς τους ίδιους. Τις δικές μας ανασφάλειες και αποτυχίες κατηγορούμε.
Και όσο εμείς μαλώνουμε μεταξύ μας, κάποιος άλλος κερδίζει από τον διχασμό μας.
Η Βρετανική Αυτοκρατορία αξιοποίησε εκτεταμένα μια πανάρχαια στρατηγική που συνέβαλε για πολλά χρόνια στη δόξα της: «Διαίρει και βασίλευε».