Ήρωες
Όσο το κράτος βαφτίζει «ήρωες» τους πυροσβέστες πάνω στα καμένα, τόσο καλύπτει τις δικές του θεσμικές ανεπάρκειες.
Αναστάσιος Κιτσούκης, Φώτιος Παπαφιλόπουλος, Ευάγγελος Πάνος, Αριστείδης Μουζακίτης, Σάββας Σάββαρης, Δημήτριος Τσαλής, Γεώργιος Δεσποτόπουλος, Παναγιώτης Πλεξίδας, Ιωάννης Ζαφειρόπουλος, Κανέλλος Μπούρας, Ματθαίος Χρυσούλης, Θεόδωρος Βλάχος, Σεργκέι Μογκόρεαν, Χρήστος Μουλάς, Περικλής Στεφανίδης, Θωμάς Παπαμάρκου, Ανδρέας Ανδρεάδης, Γεώργιος Κουτσοκώστας, Ιωάννης Παλιοβρυσιώτης, Πασχάλης Δηκούσης, Παντελής Διαμαντάκης, Μανώλης Στρατιδάκης, Κωνσταντίνος Λαιμοδέτης, Ρούνε Κίνταλ, Άρης Θεοδωρόπουλος.
Ο παραπάνω κατάλογος περιλαμβάνει στελέχη του Πυροσβεστικού Σώματος που έχασαν τη ζωή τους εν ώρα υπηρεσίας, καθώς και μέλη στρατιωτικών ή μισθωμένων εναέριων πληρωμάτων που σκοτώθηκαν σε επιχειρήσεις αεροπυρόσβεσης, από το 2016 έως και τις 20 Αυγούστου 2026*.
Μαζί, εκατοντάδες νεκροί και οικογένειες που θρηνούν. Και οικονομικές, κοινωνικές, περιβαλλοντικές απώλειες άνω των 4 δισ. ευρώ.
Κάθε καλοκαίρι, με τελετουργική ακρίβεια, τα κανάλια μεταδίδουν εικόνες από πυροσβέστες με μαυρισμένα πρόσωπα, καμένες στολές, μάτια κόκκινα από τον καπνό, εξαντλημένους να κοιμούνται για λίγα λεπτά στο χώμα και ύστερα να σηκώνονται για να επιστρέψουν στη φωτιά. Λέξεις όπως «ήρωας», «αυταπάρνηση», «θυσία» συνοδεύουν την κάθε μετάδοση.
Προσωπικά λοιπόν, δυσπιστώ απέναντι σε αυτήν την, επίσης τελετουργική και επίσημη ηρωοποίηση.
Δεν αμφισβητώ την αυτοθυσία αυτών των ανθρώπων. Απορρίπτω όμως τη χρήση της ως υποκατάστατο της πρόληψης, της προστασίας και της λογοδοσίας, επειδή το κράτος και οι οργανισμοί που οφείλουν να τους κρατούν ζωντανούς και να τους στηρίζουν δεν το πράττουν, τουλάχιστον επαρκώς.
Υπάρχει φροντίδα, σεβασμός, σωστή οργάνωση, κατάλληλα μέσα, εργαλεία και υποστήριξη; Υπάρχει πρόνοια ώστε μετά από άνισες μάχες να μπορούν να ανακάμπτουν σωματικά και ψυχικά; Τα ΜΜΕ όταν χρειάζεται να αναδείξουν ελλείψεις, δικαιώματα και διεκδικήσεις το κάνουν επαρκώς; Και πάνω από όλα, υπάρχει σοβαρός σχεδιασμός ώστε να μην είναι οι μάχες αυτές τόσο άνισες;
Όταν οι απαντήσεις στα παραπάνω ερωτήματα είναι αρνητικές, η εκ των υστέρων εξύμνηση όσων επέστρεψαν αλλά και όσων δεν επέστρεψαν, κινδυνεύει να μετατραπεί σε ύβρη. Η ηρωική αυτή πλαισίωση δεν αποτελεί κατ’ ανάγκη προϊόν συντονισμένης πρόθεσης. Έχει όμως ένα σαφές πολιτικό αποτέλεσμα. Μετατοπίζει την προσοχή μας από πολιτικά επιζήμιες πληροφορίες σε μια ηρωική αφήγηση που λειτουργεί ως επικοινωνιακό παραπέτασμα μεταφέροντας την προσοχή από την πρόληψη και τη λογοδοσία στο πένθος, διότι ουδείς δεν θα μείνει ασυγκίνητος μπροστά στην εικόνα ενός ανθρώπου που τα έδωσε όλα για να προστατέψει εμάς.
Για παράδειγμα, μια ακαδημαϊκή μελέτη για την πολιτική οικολογία της πυρκαγιάς του Έβρου εντόπισε ανταγωνιστικές αφηγήσεις απόδοσης ευθυνών, μετανάστες, εμπρηστές, κλιματική αλλαγή, πόλεμο και κυβερνητική διαχείριση, δείχνοντας ότι η επιλογή της αφήγησης καθορίζει κατά μεγάλο μέρος και ποιος τελικά λογοδοτεί.
Παρόμοιο και το μοτίβο σε άλλες περιπτώσεις, όπως αυτή του Grenfell Tower στο Λονδίνο, όπου η αυτοθυσία των πυροσβεστών προβλήθηκε δικαίως έντονα, αλλά δεν υποκατέστησε τη διερεύνηση των εταιρικών παραλήψεων και αποτυχιών της τοπικής αυτοδιοίκησης, που κρύφτηκε πίσω από νομικές και άλλες δικαιολογίες.
Η θνησιμότητα σε πυροσβέστες κατά το συμβάν ήταν μηδέν. Τι γίνεται όμως με τη νοσηρότητα; Με τις επιπτώσεις στους ήρωες πυροσβέστες και εθελοντές μετά το συμβάν; Έρευνα έχει καταγράψει σοβαρές μακροχρόνιες διαταραχές.
Πόσοι από εμάς γνωρίζουμε ότι ο Διεθνής Οργανισμός Έρευνας για τον Καρκίνο έχει χαρακτηρίσει την επαγγελματική έκθεση των πυροσβεστών καρκινογόνο, στην Ομάδα 1. Ο καπνός, τα προϊόντα καύσης, τα χημικά και ο μολυσμένος εξοπλισμός δεν παύουν να είναι επικίνδυνα όταν τελειώσει η βάρδια.
Υπάρχει επίσης αυξημένος κίνδυνος μετατραυματικού στρες, διαταραχών ύπνου, κατάθλιψης και επαγγελματικής εξουθένωσης.
Δίνουμε σε αυτούς τους ανθρώπους την ανάλογη υποστήριξη και εδώ; Δηλαδή, εμπιστευτικές, μόνιμες και ανεξάρτητες υπηρεσίες ψυχικής υγείας, χωρίς τον φόβο υπηρεσιακού στιγματισμού; Άλλο λοιπόν η θνησιμότητα και άλλο η νοσηρότητα … και εδώ φαίνεται να αποτυγχάνουμε και στα δυο.
Και ύστερα υπάρχει ο μισθός. Με το νέο μισθολόγιο και ανάλογα με την κατηγορία κατάταξης, οι βασικές αποδοχές ξεκινούν περίπου από 1.100 ή 1.145 ευρώ μεικτά, πριν από επιδόματα, κρατήσεις, βαθμό και προϋπηρεσία. Δεν κατάφερα να βρω και να δώσω έναν ακριβή και μοναδικό «καθαρό μισθό πυροσβέστη», αλλά ας αναρωτηθούμε: ανταποκρίνεται η αμοιβή στον κίνδυνο και στην κοινωνική απαίτηση;
Όταν οι εποχικοί πυροσβέστες τον Οκτώβριο του 2024 πραγματοποίησαν διαμαρτυρία και ζήτησαν μονιμότητα και εργασία όλον τον χρόνο, αντιμετωπίστηκαν μέσα στο ίδιο το υπουργείο Πολιτικής Προστασίας με βία και δακρυγόνα. Δηλαδή ήρωες τον Αύγουστο και πρόβλημα τον Νοέμβριο όταν ζητούν αξιοπρεπείς εργασιακές συνθήκες;
Μετατρέπουμε την αποτυχία πρόληψης σε θέαμα καταστολής και τη θεσμική ανεπάρκεια σε ατομικό ηρωισμό, και ύστερα ψάχνουμε να βρούμε συμπάθεια φωνάζοντας «ήρωες».
Πραγματική τιμή δεν είναι να αποκαλούμε αυτούς τους ανθρώπους ήρωες όταν επιστρέφουν από τη φωτιά ή όταν δεν επιστρέφουν. Πραγματική τιμή είναι να οργανώνουμε το σύστημα έτσι ώστε να έχουν τη μεγαλύτερη δυνατή πιθανότητα να επιστρέφουν ζωντανοί και υγιείς, με συντηρημένα οχήματα και αεροσκάφη, επαρκή μέσα ατομικής προστασίας, στελέχωση όλο τον χρόνο, αξιοπρεπείς αποδοχές, εκπαίδευση, ιατρική παρακολούθηση και ανεξάρτητη ψυχολογική υποστήριξη.
Χωρίς αυτά, η επίκληση του ηρωισμού καταντά όχι τιμή, αλλά επικήδειος εκ των προτέρων. Και ο ηρωισμός των ανθρώπων αυτών, άλλοθι της εξουσίας.
*Σημείωση: Η πρώτη εκδοχή του άρθρου γράφτηκε στις 21 Ιουλίου 2026, πριν από τις μεγάλες καταστροφικές φωτιές και τους νεκρούς του φετινού καλοκαιριού. Η δημοσίευσή του αναβλήθηκε και το κείμενο επικαιροποιήθηκε μετά τις νεότερες απώλειες, με σεβασμό προς τα στελέχη του Πυροσβεστικού Σώματος και της Πολιτικής Προστασίας, τις οικογένειές τους και όλους όσοι επλήγησαν από τις πυρκαγιές.