Σήραγγα Ηλιούπολης: Στο τραπέζι η επέκταση υφιστάμενης παραχώρησης – Η δύσκολη εξίσωση της χρηματοδότησης
Ένα εναλλακτικό μοντέλο χρηματοδότησης εξετάζεται για τη Σήραγγα Ηλιούπολης - Το έργο ωστόσο προσκρούει σε σύνθετα νομικά εμπόδια, την ώρα που οι δήμοι των νοτίων προαστίων ξεκαθαρίζουν την αντίθεσή τους σε οποιοδήποτε ενδεχόμενο επιβολής διοδίων
Ένα διαφορετικό μοντέλο χρηματοδότησης εξετάζεται για να μπορέσει να βγει από το συρτάρι η Σήραγγα Ηλιούπολης, ένα από τα μεγαλύτερα και πλέον αναγκαία οδικά έργα για την Αττική, το οποίο εδώ και χρόνια βρίσκεται στον σχεδιασμό χωρίς να έχει εξασφαλιστεί ο τρόπος υλοποίησής του.
Σύμφωνα με πληροφορίες, μεταξύ των σεναρίων που εξετάζονται βρίσκεται η ένταξη του έργου σε υφιστάμενη σύμβαση παραχώρησης μέσω επέκτασής της, με το ενδιαφέρον να στρέφεται, μεταξύ άλλων, προς την Αττική Οδό. Η συγκεκριμένη λύση βρίσκεται ακόμη σε πολύ πρώιμο στάδιο και δεν υπάρχει προς το παρόν οριστική απόφαση, ωστόσο η παρουσία της στο τραπέζι αποτυπώνει την προσπάθεια που γίνεται για να βρεθούν εναλλακτικές πηγές χρηματοδότησης για τα μεγάλα έργα της επόμενης γενιάς.
Το βασικό πρόβλημα είναι γνωστό, τα διαθέσιμα δημόσια κεφάλαια είναι περιορισμένα, την ώρα που οι ανάγκες της Αττικής για νέες υποδομές αυξάνονται. Η κυκλοφοριακή πίεση στους βασικούς οδικούς άξονες γίνεται ολοένα μεγαλύτερη και τα επόμενα χρόνια αναμένεται να ενταθεί περαιτέρω, ιδιαίτερα στα νότια προάστια, καθώς θα τίθενται σταδιακά σε λειτουργία οι νέες αναπτύξεις στο Ελληνικό.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η επέκταση μιας υφιστάμενης παραχώρησης αντιμετωπίζεται ως μία πιθανή διέξοδος, καθώς θα μπορούσε να συνδέσει την κατασκευή μιας νέας υποδομής με τα μελλοντικά έσοδα ενός ήδη λειτουργούντος οδικού δικτύου. Πρόκειται, ωστόσο, για μια σύνθετη εξίσωση, τόσο από οικονομικής όσο και από νομικής πλευράς.
Το δύσκολο ευρωπαϊκό «τεστ»
Η ένταξη ενός νέου έργου σε μια υφιστάμενη παραχώρηση δεν μπορεί να γίνει με μία απλή τροποποίηση της υπάρχουσας σύμβασης. Απαιτεί αναλυτική τεκμηρίωση και, κυρίως, συνεννόηση με τις αρμόδιες ευρωπαϊκές αρχές, ώστε να αποδειχθεί ότι η αλλαγή δεν αλλοιώνει σε τέτοιο βαθμό την αρχική σύμβαση ώστε να θεωρηθεί ουσιαστικά νέα ανάθεση.
Το κρίσιμο ζήτημα είναι οι κανόνες ανταγωνισμού. Μια χρονική ή οικονομική επέκταση παραχώρησης, ως αντάλλαγμα για την ανάληψη της χρηματοδότησης και κατασκευής ενός νέου έργου, θα πρέπει να περάσει από τον έλεγχο των ευρωπαϊκών αρχών και να τεκμηριωθεί ότι δεν δημιουργεί αδικαιολόγητο πλεονέκτημα για τον υφιστάμενο παραχωρησιούχο.
Σε αντίστοιχες περιπτώσεις απαιτείται συνεννόηση με τις αρμόδιες υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, μεταξύ άλλων με τις Γενικές Διευθύνσεις Ανταγωνισμού και Κινητικότητας και Μεταφορών. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους για τους οποίους το συγκεκριμένο σενάριο, ακόμη και αν τελικά επιλεγεί, δεν αποτελεί γρήγορη λύση.
Παράλληλα, πρέπει να «βγαίνουν» και οι αριθμοί. Η παράταση της διάρκειας μιας σύμβασης δεν συνεπάγεται αυτομάτως ότι δημιουργούνται αρκετά πρόσθετα έσοδα για να καλυφθούν το κόστος κατασκευής, η χρηματοδότηση, η λειτουργία και η συντήρηση ενός νέου έργου. Θα χρειαστεί επομένως να αποτυπωθούν τα μελλοντικά κυκλοφοριακά φορτία, τα προσδοκώμενα έσοδα και συνολικά η οικονομική ισορροπία του εγχειρήματος.
Το έργο που θα φέρει τα νότια προάστια πιο κοντά στην Αττική Οδό
Η Σήραγγα Ηλιούπολης βρίσκεται εδώ και χρόνια ψηλά στη λίστα των νέων υποδομών που θεωρούνται απαραίτητες για το Λεκανοπέδιο. Ο σχεδιασμός προβλέπει τη δημιουργία υπόγειας οδικής σύνδεσης μήκους περίπου τριών χιλιομέτρων, η οποία θα συνδέσει τον άξονα της Κατεχάκη με τη λεωφόρο Βουλιαγμένης.
Στην πράξη, το έργο φιλοδοξεί να δημιουργήσει έναν νέο ταχύ οδικό διάδρομο ανάμεσα στην Αττική Οδό και τα νότια προάστια, περιορίζοντας σημαντικά την επιβάρυνση του υφιστάμενου οδικού δικτύου.
Η ανάγκη για τη συγκεκριμένη σύνδεση γίνεται ακόμη πιο επιτακτική λόγω του Ελληνικού. Η πλήρης ανάπτυξη της επένδυσης της Lamda Development αναμένεται να δημιουργήσει νέες μετακινήσεις προς και από το παραλιακό μέτωπο, σε ένα οδικό δίκτυο που ήδη σήμερα δοκιμάζεται ιδιαίτερα τις ώρες αιχμής.
Η Παραλιακή και η λεωφόρος Βουλιαγμένης βρίσκονται στο επίκεντρο αυτής της πίεσης. Η διοίκηση της Lamda έχει επισημάνει ότι το κυκλοφοριακό αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις των επόμενων ετών και έχει καταθέσει προτάσεις που ξεκινούν από παρεμβάσεις στους κόμβους και στις διασταυρώσεις και φθάνουν μέχρι τη χρήση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης στη διαχείριση των φωτεινών σηματοδοτών.
Στις μεγαλύτερες παρεμβάσεις περιλαμβάνεται ακριβώς η δημιουργία μιας υπόγειας σύνδεσης με την Αττική Οδό, ενώ παράλληλα υποστηρίζεται η επέκταση του Μετρό προς τη Γλυφάδα και το Ελληνικό. Για τον τελευταίο σχεδιασμό έχει ήδη προβλεφθεί χώρος εντός της έκτασης της επένδυσης για μελλοντικό τερματικό σταθμό.
Η πρότυπη πρόταση για τις επεκτάσεις της Αττικής Οδού
Η Σήραγγα Ηλιούπολης δεν εμφανίζεται για πρώτη φορά στον σχεδιασμό των επεκτάσεων της Αττικής Οδού. Έχει συμπεριληφθεί στην πρότυπη πρόταση που είχε καταθέσει η κοινοπραξία ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ – AKTOR – ΑΒΑΞ για τις επεκτάσεις του αυτοκινητοδρόμου, αποτελώντας ένα από τα σημαντικότερα τμήματα ενός ευρύτερου σχεδίου για τη σύνδεση της υφιστάμενης Αττικής Οδού με το νότιο τμήμα του Λεκανοπεδίου.
Το μεγάλο εμπόδιο, ωστόσο, παραμένει η χρηματοδότηση. Πρόκειται για ένα έργο υψηλού κόστους και αυξημένης τεχνικής πολυπλοκότητας, σε μια περίοδο κατά την οποία το Δημόσιο δεν διαθέτει την ίδια ευχέρεια χρηματοδότησης νέων μεγάλων υποδομών μέσω εθνικών και ευρωπαϊκών πόρων.
Ακριβώς γι’ αυτό επανέρχεται η συζήτηση γύρω από τις παραχωρήσεις. Αντί το Δημόσιο να αναλάβει εξ ολοκλήρου τη χρηματοδότηση, αναζητείται ένα σχήμα μέσω του οποίου ιδιωτικά κεφάλαια θα μπορούσαν να χρηματοδοτήσουν την κατασκευή, με αντάλλαγμα την επέκταση ή την τροποποίηση μιας υφιστάμενης σύμβασης.
Ο φόβος των διοδίων και οι αντιδράσεις των δήμων
Η συζήτηση για ένα μοντέλο παραχώρησης ανοίγει, ωστόσο, και ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο θέμα, αυτό των διοδίων. Η πιθανότητα η Σήραγγα Ηλιούπολης να συνδεθεί οικονομικά με παραχώρηση έχει ήδη προκαλέσει ανησυχία στις δημοτικές αρχές των νοτίων προαστίων, οι οποίες απορρίπτουν το ενδεχόμενο επιβολής νέας χρέωσης για τις μετακινήσεις.
Μέχρι στιγμής, πάντως, δεν υπάρχει οριστικοποιημένο χρηματοδοτικό μοντέλο και συνεπώς ούτε απόφαση για διόδια. Οι δήμοι υποστηρίζουν παράλληλα ότι δεν έχουν λάβει επίσημη ενημέρωση για την εξέλιξη των μελετών και τον σχεδιασμό του έργου, με αποτέλεσμα μεγάλο μέρος της πληροφόρησής τους να προέρχεται, όπως αναφέρουν, από ανεπίσημες πληροφορίες.
Ο δήμαρχος Ελληνικού-Αργυρούπολης Γιάννης Κωνσταντάτος στο παρελθόν έχει ταχθεί κατά οποιουδήποτε ενδεχομένου επιβολής διοδίων στη νέα Σήραγγα, ενώ ο δήμαρχος Ηλιούπολης Στάθης Ψυρρόπουλος έχει ανεβάσει ακόμη περισσότερο τους τόνους, προειδοποιώντας προ μηνών ακόμη και για νέες κινητοποιήσεις εάν δεν υπάρξει επίσημη ενημέρωση για τον σχεδιασμό.
Οι δημοτικές αρχές ζητούν ταυτόχρονα το έργο να μην εξεταστεί αποσπασματικά. Εκτιμούν ότι μια νέα σύνδεση που θα διοχετεύσει μεγάλους κυκλοφοριακούς φόρτους προς την Ηλιούπολη, τον Βύρωνα, την Αργυρούπολη και το Ελληνικό πρέπει να ενταχθεί σε ένα συνολικό σχέδιο μετακινήσεων, μαζί με τις παρεμβάσεις στη λεωφόρο Βουλιαγμένης, την Παραλιακή και τις επεκτάσεις των μέσων σταθερής τροχιάς.
Η επόμενη ημέρα
Το αν τελικά η Σήραγγα Ηλιούπολης θα αποτελέσει ένα από τα πρώτα μεγάλα έργα που θα επιχειρηθεί να χρηματοδοτηθούν μέσω επέκτασης υφιστάμενης παραχώρησης παραμένει ανοιχτό.
Το γεγονός, όμως, ότι ένα τέτοιο σενάριο εξετάζεται είναι ενδεικτικό της αλλαγής που συντελείται στον τρόπο με τον οποίο το Δημόσιο αναζητά χρηματοδότηση για τη νέα γενιά μεγάλων υποδομών. Με τους διαθέσιμους κρατικούς πόρους να μην επαρκούν για όλα τα έργα που βρίσκονται στην ουρά, οι υφιστάμενες παραχωρήσεις αποκτούν εκ νέου κεντρικό ρόλο στη συζήτηση.
Για τη Σήραγγα Ηλιούπολης, πάντως, η απόσταση από τη διερεύνηση ενός χρηματοδοτικού σεναρίου μέχρι την έναρξη των έργων παραμένει μεγάλη. Θα πρέπει πρώτα να ξεκαθαρίσει το τεχνικό αντικείμενο, να επιλεγεί το μοντέλο χρηματοδότησης, να διασφαλιστεί η συμβατότητά του με το ευρωπαϊκό δίκαιο και να αντιμετωπιστούν οι αντιδράσεις των τοπικών κοινωνιών. Το βέβαιο είναι ότι όσο το Ελληνικό προχωρά και τα κυκλοφοριακά φορτία στα νότια προάστια αυξάνονται, τόσο δυσκολότερο θα είναι η συγκεκριμένη οδική σύνδεση να παραμένει μόνο στα σχέδια.