Adolescence στην πραγματική ζωή: Μια ψυχολογική ματιά στο χάος και τις αντιφάσεις της σύγχρονης γονεϊκότητας
Μετά την επιτυχή σειρά του Netflix Adolescence (η οποία αναδείχθηκε ο μεγάλος θριαμβευτής της τηλεόρασης στις Χρυσές Σφαίρες 2026), αλλά και τα αυξανόμενα περιστατικά σχολικού εκφοβισμού στα σχολεία – συμπεριλαμβανομένων των νοτίων προαστίων – ζητήσαμε από την Ψυχολόγο Στέλλα Σανταμούρη, που εξειδικεύεται σε θέματα εφήβων, να μας μιλήσει για τις πραγματικές διαστάσεις της «Εφηβείας» στην κοινωνία μας.
«Η εφηβεία του Netflix αναδεικνύει πολλές σύγχρονες ψυχολογικές και κοινωνικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν έφηβοι και γονείς. Μέσα από τους χαρακτήρες της σειράς, παρατηρούμε ένα όχι και τόσο καινούριο φαινόμενο, που όμως έχει πάρει νέες διαστάσεις». Όπως παρατηρεί η κα Σανταμούρη, το «Adolescence», δυστυχώς, δεν σόκαρε στον βαθμό που θα περιμέναμε, διότι όσοι ασχολούνται με την προεφηβεία και την εφηβεία, είναι συχνά εκτεθειμένοι σε τέτοιες καταστάσεις.
Στο 1ο επεισόδιο, παρακολουθούμε την εισβολή αστυνομικών στο σπίτι ενός εφήβου, ο οποίος δείχνει φοβισμένος και βρίσκεται σε ψυχολογική άρνηση. «Ο πρωταγωνιστής αντιμετωπίζει την αρχική επίθεση στο σπίτι του – τη φωλιά του και ασφάλεια του -, προσπαθώντας να διαχειριστεί την αβεβαιότητα και τον φόβο. Ο φόβος του, που εκδηλώνεται με το να «τα κάνει πάνω του» κυριολεκτικά, δεν αφορά μόνο στο γεγονός ότι δεν μπορεί να κατανοήσει την εγκληματική φύση της πράξης του, αλλά και στην αναπάντεχη κατάρρευση της ασφαλείας του. Η ανάγκη του να τον πιστέψουν οι γονείς του και να είναι σύμμαχοι είναι εμφανής. Μέσα από την αποδοχή τους, νιώθει ασφαλής και άτρωτος».
Στη συνέχεια, ο πρωταγωνιστής επιλέγει τον ομόφυλο γονέα του για συνοδό κατά την ανακριτική διαδικασία και τότε, ένα άλλο κοινωνικό θέμα αναδύεται από τους υποδυόμενους αστυνομικούς: μήπως το παιδί, χωρίς να υποστεί εμφανή κακοποίηση, βρίσκεται αντιμέτωπο με ψυχική κακοποίηση ή με συναισθηματική παραμέληση; «Αυτή η σύγχρονη, «αόρατη» επικινδυνότητα, που συνδέεται με την αδυναμία των γονιών να συνδεθούν πραγματικά με τα παιδιά τους, είναι διάχυτη στην κοινωνία μας. Η πραγματική ερώτηση είναι: Πόσο παρατηρούμε πραγματικά τα παιδιά μας; Η κοινωνία, το σχολείο και τα μέσα ενημέρωσης, ειδικά τα social media, αντικαθιστούν μερικές φορές την ουσιαστική γονεϊκή φροντίδα και διαπαιδαγώγηση, αποτελούν πρότυπα μίμησης και πολλές φορές αξιολογητικά κριτήρια των εφήβων».
Το Χάος στο σχολείο & η αποποίηση ευθυνών
Είναι το σχολείο υπόλογο στους γονείς και την κοινωνία όταν συμβαίνουν περιστατικά βίας εκτός των τειχών του, ή ο ρόλος του τελειώνει στην παράδοση της ύλης που ορίζει το εκάστοτε σύστημα; Η αποποίηση ευθυνών από το σχολείο είναι ένα φαινόμενο που προκαλεί συχνά σύγχυση. Στη σειρά παρακολουθούμε ότι το σχολείο δεν προλαβαίνει, μέσα στη μάχη και τη σπουδαιότητα της επιμόρφωσης, να διαχειριστεί το ψυχικό και συναισθηματικό φορτίο των εφήβων. «Συμβαίνει και στην πραγματική ζωή και στην ελληνική πραγματικότητα. Οι μαθητές ξέρουν πολύ περισσότερα από ό,τι οι ενήλικες πιστεύουν, και η γλώσσα που χρησιμοποιούν συχνά και όχι τυχαίως δεν είναι κατανοητή, δημιουργώντας χάσμα γενεών. Η πληροφορία μέσα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης φαίνεται να είναι αρκετά γρηγορότερη πολλές φορές ακόμα και από το ίδιο το γεγονός. Μια πληροφορία που δεν μπορεί να μεταβολιστεί από τα παιδιά παρά μόνο να αναπαραχθεί, άρα και επικίνδυνη».
Στερεότυπα & σύγκρουση
«Ο πατέρας αρχικά αντιδρά με απόσταση και όταν βλέπει το βίντεο, δείχνει τρομοκρατημένος και σοκαρισμένος. Μα φυσικά ήταν σίγουρος για την αθωότητα του γιου του, δεν είχε δώσει κανένα δικαίωμα, αθωότητα που πολλοί θεατές πίστευαν μέχρι και το τέλος της σειράς, γεγονός που αποδεικνύει τη δυσκολία αποδοχής ότι ίσως «τα πάντα» που προσφέρονται από τους γονείς να μην είναι αρκετά. Όμως, η αγκαλιά που δίνει ο πατέρας στο γιο του είναι μια επαναστατική πράξη, είναι η έμπρακτη αποδοχή και αγάπη προς το γιο του. Είναι το μοίρασμα της ευθύνης».
Βασιζόμενη στην ανάλυση της σειράς που συζητήθηκε σε παγκόσμιο επίπεδο, ανοίγοντας ευρύτερα τη συζήτηση ως προς την «τοξική αρρενωπότητα» αλλά και την επιρροή των social media στην παιδική και εφηβική ηλικία, η κα Σανταμούρη εξηγεί πως η σειρά σχολιάζει και τη στερεοτυπική αντιμετώπιση των αγοριών, κάτι που είναι απολύτως πραγματικό στις σύγχρονες κοινωνίες. «Πρέπει να είναι καλοί στα αθλήματα. Ο μικρός, που δεν έχει την ικανότητα ή την επιθυμία να επιτύχει σε αυτόν τον τομέα, νιώθει την απογοήτευση του πατέρα του, κάτι που οδηγεί σε χαμηλή αυτοεκτίμηση και ανασφάλεια. Τα δίχτυα της πατριαρχίας απλώνονται μέσα από τον τρόπο που εκφράζεται ο νέος στα social media του, ως μέσο ελέγχου και αυτοπεποίθησης. Μια ψευδαίσθηση ικανοποίησης και δύναμης που διαμελίζεται από την ανασφάλεια του πρωταγωνιστή και την επιτακτική ανάγκη του να είναι αρεστός στη ψυχολόγο. Αυτές οι αντιφάσεις είναι συχνές στην εφηβεία, κατά την προσπάθεια απόκτησης ταυτότητας. Η σύγκρουση στον ψυχισμό του εφήβου, που εκδηλώνεται μέσα από θυμό και ανασφάλεια, αποτυπώνει την ανάγκη του να ακουστεί και να είναι αποδεκτός για αυτό που είναι. Συχνά η πίεση των γονιών και της κοινωνίας να ακολουθηθεί συγκεκριμένο πρότυπο, συνήθως το αποδεκτό, γεμίζει τον έφηβο αμφιβολίες και τον οδηγεί σε συμπεριφορές άμυνας και άρνησης».
Η επιτακτικότητα της ζωής που συνεχίζεται
Στη συνέχεια της σειράς παρακολουθούμε την αντίδραση της οικογένειας, που προσπαθεί να επιστρέψει στην κανονικότητα, και δείχνει την επιτακτικότητα του να αποφεύγονται τα συναισθήματα του πόνου, της ντροπής και του θυμού. «Συχνά παραβλέπεται η συναισθηματική ανάγκη του παιδιού, αλλά και των ίδιων των γονιών για πραγματική σύνδεση και αποδοχή. Το «έτσι δεν είναι όλα τα παιδιά σήμερα;», προσφέρει ανακούφιση οδηγώντας όμως στην άρνηση της πραγματικής διάστασης του προβλήματος. Οι θεωρίες της ιδιοσυγκρασίας που επιβεβαιώνουν τη μοναδικότητα με την οποία κάθε παιδί γεννιέται και απαντάει στον κόσμο, ανεξαρτήτως περιβάλλοντος και γονεϊκότητας, αλλά και οι διαφορές μεταξύ των φύλων καθώς και η προαναφερθείσα επιρροή της πατριαρχίας και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, κλειδώνει με τη συνειδητοποίηση των γονέων ότι μεγάλωσαν την κόρη τους με τον ίδιο τρόπο που μεγάλωσαν τον γιο τους και ίσως είναι λυτρωτική για αυτούς».
Η Εφηβεία που θα θέλαμε να δούμε
«Η εφηβεία, σε αυτήν την κοινωνία της συνεχούς εικόνας και του ψηφιακού κόσμου, είναι γεμάτη προκλήσεις. Η γονεϊκή παραμέληση, η κοινωνική πίεση και η ανάγκη των εφήβων για αναγνώριση δημιουργούν ένα περίπλοκο πλαίσιο μέσα στο οποίο οι σχέσεις συχνά καταρρέουν. Αντί να βλέπουμε την εφηβεία με φόβο και από απόσταση, ίσως ήρθε η ώρα να αναγνωρίσουμε ότι είναι η συνέχεια της παιδικότητας οδεύοντας στην ενηλικίωση. Χρήζει περισσότερης ανοιχτής επικοινωνίας, αποδοχής, εμπλοκής και απαντητικότητας. Αυτή θα ήταν η εφηβεία που θα θέλαμε να δούμε».
Θυμάμαι την απογοήτευση που ένιωσα όταν τελείωσα τη σειρά. Αμέσως έψαξα να μάθω εάν θα υπάρξει συνέχεια, δεύτερος κύκλος κι απογοητεύτηκα ξανά. Η κα Σανταμούρη απαντά σε αυτό: «Το αποτέλεσμα – η πράξη του εγκλήματος στην περίπτωση της σειράς- προηγείται της αιτίας του και η αιτία είναι «εκκολαπτόμενη» και πολυδιάστατη για αυτό αφήνει τους θεατές ξεκρέμαστους και ίσως απογοητευμένους. Η απάντηση δεν θα υπάρξει σε Β’ σεζόν, αλλά μόνο μέσα από τη ζωή και την πραγματική σύνδεση της γονεικότητας και της κοινωνίας με το παιδί».
Μήπως τελικά ο τίτλος «Εφηβεία» δεν αναφέρεται μόνο στα παιδιά, αλλά και σε εμάς τους ίδιους τους ενήλικες;