Sugar Rush στα παιδιά: Μύθος ή αλήθεια;
Φταίει η ζάχαρη της τούρτας ή γενικότερα, οι συνθήκες ενός πάρτι που τα παιδιά γίνονται πιο... ζωηρά; Πώς δρα η ζάχαρη στα παιδιά στην πραγματικότητα;
Φαντάσου έναν κόσμο, όπου η ζάχαρη, η σοκολάτα, τα γλυκά γενικότερα, θα σου έκαναν καλό. Δεν θα σε πάχαιναν, δεν θα έκαναν κακό στην υγεία, ούτε στα δόντια σου. Αλήθεια, ποια είναι η δική σου συνηθισμένη ατάκα όταν το παιδί ζητάει περισσότερη ζάχαρη;
Υπάρχουν παιδιά – ίσως τα περισσότερα – που απλώς λατρεύουν τα γλυκά, κι υπάρχουν γονείς που τα δίνουν με μέτρο, άλλοι που καταφέρνουν να τα αποφύγουν τελείως τα πρώτα χρόνια της ζωής του παιδιού και άλλοι που αισθάνονται άνετα να τα δώσουν απλόχερα, και ίσως βρήκαν παρηγοριά στη δημοσίευση του Griffin University της Αυστραλίας, όπως την παρουσίασε σε άρθρο της με τίτλο “Are Sugar Rushes Real?”, η Associate Professor Lauren Ball του Menzies Health Institute.
Στο άρθρο της, η Ball αναφέρεται μεταξύ άλλων σε ένα πείραμα: Για να ελέγξουν αν το «sugar rush» είναι αληθινό, έδωσαν σε παιδιά ένα σνακ, χωρίς να πουν στους γονείς τι ακριβώς ήταν. Στη συνέχεια, οι γονείς έπρεπε να μαντέψουν αν το παιδί τους είχε φάει κάτι με ζάχαρη ή χωρίς ζάχαρη, βασισμένοι στη συμπεριφορά τους. Αφού παρακολούθησαν τα παιδιά τους να παίζουν, οι περισσότεροι γονείς δεν μπορούσαν να καταλάβουν ποιο σνακ είχαν φάει. Μάλιστα, πολλοί γονείς πίστεψαν ότι το παιδί τους είχε φάει κάτι ζαχαρούχο, ενώ στην πραγματικότητα δεν είχε φάει. Έτσι λοιπόν, συμπέραναν ότι είναι δύσκολο να διακρίνει κανείς από τη συμπεριφορά, εάν τα παιδιά έχουν φάει κάτι με ζάχαρη ή όχι.
Όπως εξηγεί στη συνέχεια η Ball, το πείραμα βοήθησε τους επιστήμονες να καταλήξουν ότι το sugar rush είναι τελικά μύθος. Αντίθετα, οι επιστήμονες αποφάνθηκαν ότι οι άνθρωποι απλώς νιώθουν χαρούμενοι και ενεργητικοί επειδή απολαμβάνουν μια λιχουδιά – είτε αυτή περιέχει ζάχαρη είτε όχι.
Ζάχαρη και παιδιά: Η απάντηση του ειδικού
Σύμφωνα πάντως με τον Κλινικό Διατροφολόγο – Φυσιοπαθητικό, κ. Διονύση Πάνο, «το ότι το sugar rush βαφτίστηκε “μύθος” είναι η μισή αλήθεια – και μάλιστα επικίνδυνη. Αν ψάχνεις να δεις αν το παιδί θα σκαρφαλώσει στους τοίχους πέντε λεπτά μετά το γλυκό, ναι, μπορεί να μη το βλέπεις πάντα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ούτε στο ελάχιστο ότι η ζάχαρη δεν επηρεάζει τη συμπεριφορά σε οποιοδήποτε παιδί. Σημαίνει απλώς ότι κάποιοι θέτουν το λάθος ερώτημα».
Ο Διονύσης Πάνος εξηγεί ότι η ζάχαρη στον παιδικό οργανισμό λειτουργεί κάθε άλλο παρά ουδέτερα. «Η ζάχαρη ενεργοποιεί το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου, αυξάνει την παρορμητικότητα και μειώνει τον αυτοέλεγχο. Προκαλεί απότομες αυξομειώσεις στη γλυκόζη, που μεταφράζονται σε ευερεθιστότητα, νεύρα, κόπωση και δυσκολία συγκέντρωσης. Επηρεάζει τις ορμόνες που σχετίζονται με το στρες και τον ύπνο και με τη συχνή κατανάλωση απορρυθμίζει το μικροβίωμα του εντέρου, το οποίο παίζει καθοριστικό ρόλο στη συμπεριφορά και στη συναισθηματική σταθερότητα. Το επιχείρημα ότι “φταίει το πάρτι και τα ερεθίσματα, όχι η ζάχαρη” είναι απλοϊκό και επιστημονικά φτωχό. Η ζάχαρη δεν δρα μόνη της, δρα πολλαπλασιαστικά. Σε περιβάλλον έντονης διέγερσης δεν δημιουργεί απλώς ενέργεια, αφαιρεί τα φρένα. Και αυτό είναι κρίσιμο σε έναν εγκέφαλο που ακόμα μαθαίνει να αυτορυθμίζεται».
Επομένως, η ουσία δεν βρίσκεται σε ένα στιγμιαίο rush, αλλά στις επαναλαμβανόμενες επιδράσεις που αφήνουν αποτύπωμα στη συμπεριφορά. «Το πρόβλημα είναι η προσπάθεια απενοχοποίησης της ζάχαρης μέσα από μια στενή, βολική ερμηνεία της επιστήμης. Η επίδρασή της δεν είναι στιγμιαία. Είναι σωρευτική. Φαίνεται στον χρόνο ως συναισθηματική αστάθεια, μειωμένος έλεγχος παρορμήσεων, δυσκολία συγκέντρωσης και γενικά χειρότερη συμπεριφορά».
Ο Διονύσης Πάνος επισημαίνει πως η (συχνή) κατανάλωση ζάχαρης στα παιδιά δεν είναι αθώα. «Δεν μιλάμε απλώς για θερμίδες ή “μια λιχουδιά στο πάρτι”. Μιλάμε για επαναλαμβανόμενη παρέμβαση σε έναν εγκέφαλο που ακόμα χτίζεται. Όποιος το αγνοεί αυτό, δεν κάνει επιστημονική αποσαφήνιση. Κάνει ωραιοποίηση και μάλιστα σε βάρος των παιδιών».
Το Sugar… crash και πώς θα ηρεμήσουμε το παιδί μετά από υπερδιέγερση
Όταν πάντως μιλάμε για την υπερδιέγερση που προκαλεί στα παιδιά μια ειδική περίσταση, όπως πχ ένα παιδικό πάρτι, δεν έχουμε να σκεφτούμε μόνο τη ζάχαρη (που έτσι κι αλλιώς θα ήταν παράλογο να προσπαθήσουμε να αποφύγουμε σε μια τέτοια συνθήκη): Ο θόρυβος, τα πολλά παιδιά, οι δραστηριότητες ενός πάρτι, μαζί με τη ζάχαρη και τον ενθουσιασμό του, είναι λογικό να προκαλέσουν στο παιδί νευροαισθητηριακή υπερδιέγερση. Φεύγοντας από ένα πάρτι λοιπόν, συχνά το παιδί βρίσκεται σε υπερένταση, κι εμείς ως γονείς, πρέπει να το βοηθήσουμε να ηρεμήσει, αλλά και να προλάβουμε το «sugar crash» («κατάρρευση ενέργειας), που είναι κάτι εντελώς διαφορετικό από το «sugar rush».
Στη συνέχεια του πειράματος που προαναφέραμε, οι επιστήμονες παρατήρησαν ότι τα υποκείμενα της έρευνας που είχαν καταναλώσει πολλή ζάχαρη, είπαν ότι ένιωθαν πολύ κουρασμένα μία ώρα μετά την κατανάλωση των γλυκών. Σε ένα παιδί, αυτό μπορεί να μεταφράζεται ως κόπωση και «γκρίνια».
Θα πρέπει να υπάρχει ένας χρόνος μετάβασης από την υπερένταση στην απόλυτη ηρεμία, όπου δίνουμε στο παιδί την ευκαιρία να αποσυμπιεστεί και να ρίξει σταδιακά τους ρυθμούς. Για παράδειγμα, βάζουμε ήπια μουσική στο αυτοκίνητο κατά την επιστροφή στο σπίτι, αποφεύγουμε τις πολλές ερωτήσεις και, όταν πια φτάσουμε στο σπίτι, δεν βιαζόμαστε να το βάλουμε για ύπνο. Μπορούμε να δώσουμε ένα ελαφρύ, ισορροπημένο γεύμα (χωρίς ζάχαρη!), να παροτρύνουμε το παιδί σε μια ήπια, χαλαρωτική δραστηριότητα πριν τον ύπνο (π.χ. να ζωγραφίσει) και αποφεύγουμε τις οθόνες. Η ήρεμη ρουτίνα ύπνου, με ένα χαλαρό ντους να προηγείται, είναι για όλους μας, μικρούς και μεγάλους, ένας όμορφος τρόπος να σβήσει η ημέρα και να έχουμε έναν καλό ύπνο.