Γιατί η παιδική προστασία στην Ελλάδα χρειάζεται ριζική αναμόρφωση – και ουσιαστική πρόληψη στους δήμους
Ο Συντονιστής του Δικτύου Οργανώσεων για την Παιδική Προστασία, Στέργιος Σιφνιός*, γράφει στο NouPou για τα δομικά κενά ενός συστήματος που επεμβαίνει μόνο κατόπιν εορτής και εξηγεί γιατί η πραγματική αλλαγή ξεκινά από την ενίσχυση της πρόληψης στις τοπικές κοινωνίες.
- Στέργιος Σιφνιός
- 20/11/2026 11:43
Για όσους εμπλέκονται στο πεδίο της υποστήριξης των ευάλωτων οικογενειών και των παιδιών τους είναι σαφές ότι οι δημόσιες πολιτικές οφείλουν να στοχεύουν στην έγκαιρη και αποτελεσματική πρόληψη. Το Δίκτυο Οργανώσεων για την Παιδική Προστασία, που αποτελείται από τους βασικούς φορείς που υλοποιούν δράσεις για την αντιμετώπιση των μεγάλων προβλημάτων που επηρεάζουν τη ζωή των παιδιών και τα δικαιώματά τους, έχει καταγράψει τα σοβαρά θεσμικά ελλείμματα του συστήματος παιδικής προστασίας στην Ελλάδα, καταθέτοντας παράλληλα συγκεκριμένες, εφαρμόσιμες λύσεις.
Ένα κατακερματισμένο σύστημα χωρίς πρόληψη
Στην Ελλάδα λειτουργούν παράλληλα επτά διαφορετικά δίκτυα κοινωνικοπρονοιακών υπηρεσιών, υπαγόμενα σε διαφορετικά υπουργεία (Εσωτερικών/Δήμων, Περιφέρειας, Γενικής Γραμματείας Πρόνοιας, Δικαιοσύνης, Υγείας, Παιδείας), το καθένα με διαφορετικό μοντέλο διοίκησης και αρμοδιότητες. Το αποτέλεσμα είναι κανένας φορέας να μην έχει την πλήρη εποπτεία μιας υπόθεσης: κάθε υπηρεσία διαχειρίζεται μόνο το δικό της «κομμάτι», με συνέπεια να «χάνεται» το παιδί ανάμεσα στις αρμοδιότητες.
Την ίδια στιγμή, η υποστελέχωση της κοινωνικής πρόνοιας σε επίπεδο δήμων είναι δραματική. Σε σύνολο 332 δήμων της χώρας υπηρετούν μόλις 545 μόνιμοι κοινωνικοί λειτουργοί. Σε αρκετές περιοχές η αναλογία φτάνει το ένα άτομο ανά 30.000 κατοίκους, ενώ υπάρχουν δήμοι χωρίς κανέναν κοινωνικό λειτουργό. Ενδεικτικά, στον Δήμο Αθηναίων από τις 24 οργανικές θέσεις είναι καλυμμένες μόνο οι 14, όταν στον Δήμο της Μαδρίτης για παράδειγμα απασχολούνται περίπου 1.000 κοινωνικοί λειτουργοί. Επιπλέον, τα δύο τρίτα του προσωπικού εργάζονται με συμβάσεις ορισμένου χρόνου, γεγονός που οδηγεί σε συνεχή εναλλαγή προσώπων και έλλειψη συνέχειας στην παρακολούθηση των υποθέσεων.
Το κενό εντείνεται από την απουσία ενιαίου εθνικού πρωτοκόλλου δράσης για οποιοδήποτε είδος κακοποίησης ή παραμέλησης. Ακόμη και το πρωτόκολλο για τη σεξουαλική κακοποίηση παιδιών, που εκπονήθηκε από διακλαδική επιστημονική ομάδα ήδη από το 2023, παραμένει αθεσμοθέτητο. Χωρίς κοινό πρωτόκολλο, εισαγγελέας, αστυνομία, κοινωνικός λειτουργός, παιδοψυχίατρος, παιδίατρος και εκπαιδευτικός δεν έχουν κοινή γραμμή δράσης ούτε σαφή, δεσμευτικά βήματα συνεργασίας.
Το βάρος πέφτει σχεδόν αποκλειστικά στην Εισαγγελία Ανηλίκων, που λειτουργεί συχνά ως ο μόνος πραγματικός μηχανισμός παρέμβασης. Εκείνη, όμως, παρεμβαίνει κατά κανόνα κατόπιν καταγγελίας, δρώντας διαπιστωτικά και όχι προληπτικά, χωρίς επαρκή έλεγχο των αποτελεσμάτων των δικών της εντολών, και χωρίς κοινωνικούς λειτουργούς να πλαισιώνουν το έργο της.
Παράλληλα, η απουσία διαθέσιμων θέσεων σε δομές και ανάδοχες οικογένειες μετατρέπει τα νοσοκομεία σε de facto «καταφύγιο»: Παιδιά που απομακρύνονται από το οικογενειακό περιβάλλον με εισαγγελική εντολή καταλήγουν συχνά σε νοσοκομεία. Πανελλαδικά υπολογίζονται περίπου 100 τέτοιες περιπτώσεις παιδιών (45 εξ αυτών στην Αττική), τα οποία μπορεί να παραμείνουν σε νοσοκομείο 5 έως 8 μήνες. Τα νοσοκομεία δεν διαθέτουν το κατάλληλο προσωπικό ούτε πρωτόκολλα ασφαλείας για την προστασία κακοποιημένων παιδιών, όπως αποδείχθηκε και στην Κυψέλη.
Την ίδια ώρα, οι παρατεταμένες, αδικαιολόγητες απουσίες από το σχολείο συχνά καταγράφονται από τη σχολική μονάδα χωρίς όμως να υπάρχει αποτελεσματικός μηχανισμός εντοπισμού και παρέμβασης με συγκεκριμένα εθνικά πρωτόκολλα και την κατάλληλη εκπαίδευση των εκπαιδευτικών, σε συνεργασία με άλλες υπηρεσίες.
Τέλος, θα πρέπει να επισημανθεί το ζήτημα δεοντολογίας στην κάλυψη τέτοιων υποθέσεων από τα ΜΜΕ: παρά τη ρητή απαγόρευση της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, έχουν δημοσιοποιηθεί στοιχεία (όπως λεπτομέρειες υγείας) που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ταυτοποίηση ανήλικων θυμάτων.
Παιδική προστασία: Τι πρέπει να αλλάξει άμεσα
Για να περάσουμε από την αποσπασματική διαχείριση κρίσεων στην ουσιαστική προστασία, το Δίκτυο, μεταξύ άλλων, προτείνει:
- Σύσταση ενιαίου συντονιστικού φορέα: Μια Γενική Γραμματεία Παιδικής Προστασίας υπό το Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, που θα συγκεντρώνει την ευθύνη παρακολούθησης κάθε παιδιού σε κίνδυνο από τη στιγμή του εντοπισμού έως τη μόνιμη τοποθέτησή του σε ασφαλές περιβάλλον, αντί της σημερινής κατανομής αρμοδιοτήτων σε πολλαπλά υπουργεία χωρίς συνολική εποπτεία.
- Σταθερή παρουσία Εισαγγελέων Ανηλίκων και σύσταση Κοινωνικών Υπηρεσιών στα Πρωτοδικεία: Εφαρμογή του Ν. 2447/1996 για τη σύσταση Κοινωνικών Υπηρεσιών στα Πρωτοδικεία, προκειμένου οι Εισαγγελείς να έχουν άμεση ψυχοκοινωνική υποστήριξη σε υποθέσεις παιδικής προστασίας και συνδρομή κοινωνικών λειτουργών κατά την εξέταση των υποθέσεων. Σταθερή τοποθέτηση Εισαγγελέων Ανηλίκων και κατάργηση της ανά περίπου 3ετίας αλλαγής τους με συνακόλουθη εκπαίδευση σε θέματα παιδικής προστασίας. Σύσταση Εισαγγελίας Ανηλίκων σε όλα τα Πρωτοδικεία της χώρας.
- Θεσμοθέτηση Εθνικής Αναλογίας Κοινωνικών Λειτουργών ανά πληθυσμό στους δήμους, με βάση τα ευρωπαϊκά πρότυπα (προτεινόμενη αναλογία: 1 κοινωνικός λειτουργός ανά 2.500 κατοίκους — που θα σήμαινε περίπου 4.400 θέσεις πανελλαδικά, έναντι των σημερινών 545 μόνιμων στελεχών) και συνακόλουθο πρόγραμμα προσλήψεων μόνιμου προσωπικού.
- Θεσμοθέτηση ενιαίου εθνικού πρωτοκόλλου διαχείρισης περιστατικών κακοποίησης/παραμέλησης παιδιών από διεπιστημονική ομάδα εκπαιδευμένων επαγγελματιών με σαφή, δεσμευτικά βήματα συνεργασίας ανάμεσα σε εισαγγελία, αστυνομία, κοινωνικές υπηρεσίες, εκπαίδευση και υγεία — αξιοποιώντας το ήδη επεξεργασμένο πρωτόκολλο του 2023 που παραμένει ανεφάρμοστο.
- Υλοποίηση της (επείγουσας) επαγγελματικής αναδοχής εκτός νοσοκομειακού περιβάλλοντος, με κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό και πρωτόκολλα ασφαλείας, ώστε τα παιδιά που αφαιρούνται από το οικογενειακό περιβάλλον να μην παραμένουν επί μήνες σε νοσοκομεία — πρακτική που λειτουργεί, όπως επισημαίνεται, ως «δεύτερη κακοποίηση».
- Ενίσχυση παρακολούθησης σχολικής φοίτησης και ενεργοποίηση διαδικασιών άμεσης διασύνδεσης σχολείου με κοινωνικές υπηρεσίες σε περίπτωση παρατεταμένων, αδικαιολόγητων απουσιών.
- Λειτουργία όλων των προβλεπόμενων Σπιτιών του Παιδιού. Καθώς το μοναδικό Σπίτι του Παιδιού λειτουργεί από κοινού σε Αθήνα και Πειραιά, είναι σημαντικό να λειτουργήσουν και τα υπόλοιπα όπως προβλέπεται από τη σχετική νομοθεσία σε Θεσσαλονίκη, Πάτρα και Ηράκλειο, για την δικανική μαρτυρία των παιδιών-θυμάτων κάθε μορφής κακοποίησης.
- Αυστηρότερη τήρηση της προστασίας προσωπικών δεδομένων ανηλίκων θυμάτων στη δημόσια/δημοσιογραφική κάλυψη τέτοιων υποθέσεων. Για την προστασία της προσωπικότητας και ιδιωτικότητας των παιδιών, όπως προβλέπεται από τη Διεθνή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, θα πρέπει τα ΜΜΕ να δημοσιοποιούν μόνο την ελάχιστη πληροφορία που χρειάζεται να γνωστοποιείται στην κοινή γνώμη και όχι λεπτομέρειες για τα παιδιά θύματα και τη δικογραφία.
- Ενίσχυση της πρόληψης στην κοινότητα, με την ανάπτυξη υπηρεσιών πρόληψης και έγκαιρης παρέμβασης, ώστε τα παιδιά και οι οικογένειες να λαμβάνουν υποστήριξη από τις πρώτες ενδείξεις κινδύνου, πριν η κατάσταση εξελιχθεί σε κρίση.
Ένας σταθερός διάλογος για την παιδική προστασία
Τα παραπάνω ζητήματα δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν αποσπασματικά. Απαιτούν ουσιαστική συνεργασία μεταξύ διαφορετικών επαγγελματικών πεδίων και θεσμών, ανταλλαγή γνώσης και εμπειρίας και δυνατότητα μετατροπής της γνώσης από το πεδίο σε συγκεκριμένες προτάσεις δημόσιας πολιτικής.
Κυρίως, βέβαια, απαιτούν πολιτική βούληση τόσο από την κεντρική Κυβέρνηση όσο και από την Τοπική Αυτοδιοίκηση.
*Ο Στέργιος Σιφνιός είναι Κοινωνικός Λειτουργός, Εμπειρογνώμονας Παιδικής Προστασίας, Συντονιστής του Δικτύου Οργανώσεων για την Παιδική Προστασία.