Χαλικάκι Ηλιούπολης: Το πάρκο που άνοιξε ξανά τη μεγάλη μάχη για τη δημόσια γη της πόλης
Ένα αναλυτικό explainer για τη σφοδρή αντιπαράθεση στο Χαλικάκι στην Ηλιούπολη: Η ιστορία των διεκδικήσεων από το Κτήμα Καρά, η απόφαση του Αρείου Πάγου και το δίλημμα για το μίσθωμα στην ΕΤΑΔ που ξεσήκωσε τρεις πρώην δημάρχους.
Σε πεδίο έντονης πολιτικής και αυτοδιοικητικής αντιπαράθεσης έχει μετατραπεί το μέλλον του πάρκου «Χαλικάκι» στην Αγία Μαρίνα Ηλιούπολης. Η απόφαση της σημερινής δημοτικής αρχής να αποδεχθεί την παραχώρηση της έκτασης από την ΕΤΑΔ, έναντι ετήσιου μισθώματος 18.000 ευρώ, προκειμένου να προχωρήσει η δημιουργία βιοκλιματικού πάρκου, προκάλεσε σφοδρές αντιδράσεις από την αντιπολίτευση, τρεις πρώην δημάρχους και αυτοδιοικητικά στελέχη της πόλης.
Το ζήτημα, ωστόσο, δεν εξαντλείται σε ένα έργο ανάπλασης. Πίσω από τη συζήτηση για το Χαλικάκι βρίσκεται μια ιστορία σχεδόν δύο αιώνων, που ξεκινά από το λεγόμενο Κτήμα Καρά, περνά μέσα από τις διεκδικήσεις της οικογένειας Νάστου, τις μεγάλες δικαστικές μάχες για τη δημόσια γη και φτάνει σήμερα στην ΕΤΑΔ και στο ερώτημα αν ο Δήμος Ηλιούπολης πρέπει να πληρώνει μίσθωμα για μια έκταση που, όπως υποστηρίζουν οι επικριτές της συμφωνίας, θα έπρεπε να έχει αποδοθεί χωρίς αντάλλαγμα στην πόλη.
Το έργο που σχεδιάζεται
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό που έχει παρουσιάσει ο Δήμος Ηλιούπολης, το έργο «Βιοκλιματική Αναβάθμιση Δημόσιου Ανοιχτού Χώρου Χαλικάκι» έχει εξασφαλισμένη χρηματοδότηση ύψους 5,1 εκατ. ευρώ από την Περιφέρεια Αττικής.
Η παρέμβαση προβλέπει εκτεταμένες φυτεύσεις, ενίσχυση του αστικού πρασίνου, χρήση ψυχρών και υδατοπερατών υλικών, δημιουργία προσβάσιμων διαδρομών, χώρους ήπιας κινητικότητας, υποδομές για παιδιά, ηλικιωμένους και ΑμεΑ, χώρους άθλησης, πολιτισμού και κοινωνικής συναναστροφής, υδάτινα στοιχεία, σύγχρονο φωτισμό, παιδικές χαρές, πάρκο σκύλων, υπαίθριους χώρους δραστηριοτήτων, αναψυκτήριο και χώρους στάθμευσης.
Παράλληλα, η δημοτική αρχή συνδέει την ανάπλαση με την αξιοποίηση περιμετρικών οικοπέδων για σχολικές μονάδες, βρεφονηπιακούς σταθμούς και άλλες κοινωφελείς χρήσεις, υποστηρίζοντας ότι η περιοχή της Αγίας Μαρίνας έχει ανάγκη από νέες εκπαιδευτικές και κοινωνικές υποδομές.
Η διαφωνία δεν είναι για το πάρκο, αλλά για τη σύμβαση
Το σημείο που έχει προκαλέσει τη μεγάλη σύγκρουση δεν είναι η ανάγκη αναβάθμισης του Χαλικάκι. Αντίθετα, σχεδόν όλες οι πλευρές αναγνωρίζουν ότι ο χώρος σήμερα απέχει πολύ από την εικόνα που θα έπρεπε να έχει ένας μεγάλος δημόσιος ελεύθερος χώρος.
Η διαφωνία αφορά τη νομική και πολιτική επιλογή της μίσθωσης από την ΕΤΑΔ. Η δημοτική αρχή θεωρεί ότι η συμφωνία είναι ο μόνος ρεαλιστικός δρόμος για να προχωρήσει άμεσα το έργο και να μη χαθεί η χρηματοδότηση. Η αντιπολίτευση και οι πρώην δήμαρχοι, από την άλλη, εκτιμούν ότι η καταβολή μισθώματος μπορεί να λειτουργήσει ως έμμεση αναγνώριση των δικαιωμάτων της ΕΤΑΔ επί της έκτασης και να αποδυναμώσει τις διεκδικήσεις του Δήμου για δεκάδες ακόμη ακίνητα.
Με άλλα λόγια, το ερώτημα που έχει διχάσει την πόλη είναι αν ο Δήμος προστατεύει το Χαλικάκι αποδεχόμενος την παραχώρηση ή αν ανοίγει μια «κερκόπορτα» για το σύνολο της δημόσιας περιουσίας της Ηλιούπολης.
Από το Κτήμα Καρά στις εκτάσεις Νάστου
Για να γίνει κατανοητό γιατί η υπόθεση έχει τόσο μεγάλο πολιτικό βάρος, χρειάζεται να εξηγηθεί το ιστορικό της γης στην περιοχή.
Η ιστορία ξεκινά από το λεγόμενο Κτήμα Καρά, μια μεγάλη έκταση στους πρόποδες του Υμηττού. Μετά την Ελληνική Επανάσταση, το 1830, Οθωμανοί ιδιοκτήτες πούλησαν το Κτήμα Καρά στους Νικόλαο Καπετανάκη και Γκαετάνο Μοράλια. Ακολούθησαν διαδοχικές μεταβιβάσεις και, στις αρχές του 20ού αιώνα, η έκταση συνδέθηκε με την οικογένεια Νάστου.
Οι κληρονόμοι Νάστου διεκδίκησαν μεγάλες εκτάσεις γης σε Ηλιούπολη, Άλιμο και Ελληνικό, υποστηρίζοντας ότι αποτελούσαν ιδιοκτησία τους. Σύμφωνα όμως με τη θέση που διατύπωναν διαχρονικά ο Δήμος Ηλιούπολης και το Ελληνικό Δημόσιο, οι αρχικοί τίτλοι αφορούσαν πολύ μικρότερη έκταση, ενώ οι μετέπειτα διεκδικήσεις είχαν επεκταθεί σε χιλιάδες στρέμματα.
Η υπόθεση αυτή σημάδεψε την πολεοδομική ιστορία της Ηλιούπολης. Μέχρι και τη δεκαετία του 1980, μεγάλες εκτάσεις οικοπεδοποιήθηκαν και πουλήθηκαν, ενώ ο Δήμος ξεκίνησε μακρύ δικαστικό και πολιτικό αγώνα για να αναγνωριστεί ο δημόσιος χαρακτήρας όσων εκτάσεων είχαν απομείνει.
Οι δικαστικές αποφάσεις που καθόρισαν την υπόθεση
Κομβικό σημείο αποτέλεσε η υπ’ αριθμόν 4910/1977 απόφαση του Εφετείου Αθηνών, η οποία έκανε λόγο για σφετερισμό δημόσιας γης. Η απόφαση αυτή αποτέλεσε τη βάση για να ενταθεί ο αγώνας του Δήμου Ηλιούπολης και του Ελληνικού Δημοσίου.
Ακολούθησαν δεκαετίες δικαστικών διαδικασιών. Η υπόθεση κρίθηκε τελικά με την υπ’ αριθμόν 826/2018 απόφαση του Αρείου Πάγου, με την οποία αναγνωρίστηκε οριστικά ότι οι επίμαχες εκτάσεις ανήκουν στο Ελληνικό Δημόσιο.
Ωστόσο, εδώ βρίσκεται και το κρίσιμο σημείο της σημερινής αντιπαράθεσης: οι εκτάσεις αυτές δεν πέρασαν στους δήμους, αλλά στην ΕΤΑΔ, την Εταιρεία Ακινήτων Δημοσίου. Από τότε, ο Δήμος Ηλιούπολης ζητά την οριστική παραχώρησή τους, υποστηρίζοντας ότι πρόκειται για χώρους που διασώθηκαν χάρη στους αγώνες της τοπικής κοινωνίας και της αυτοδιοίκησης.
Γιατί το Χαλικάκι θεωρείται κομβική υπόθεση
Το Χαλικάκι είναι μία από τις εκτάσεις που συνδέονται με αυτή τη μεγάλη ιστορία διεκδικήσεων. Γι’ αυτό και η σημερινή συμφωνία με την ΕΤΑΔ δεν αντιμετωπίζεται από τους επικριτές της ως μια απλή διοικητική πράξη.
Η αντιπολίτευση υποστηρίζει ότι, αν ο Δήμος αποδεχθεί να πληρώνει μίσθωμα για το Χαλικάκι, τότε εμμέσως αναγνωρίζει την ΕΤΑΔ ως φορέα που μπορεί να του εκμισθώνει μια γη την οποία η πόλη θεωρεί ότι δικαιούται να της παραχωρηθεί. Ο φόβος είναι ότι αυτό μπορεί να επηρεάσει και περίπου 150 ακόμη ακίνητα της Ηλιούπολης που βρίσκονται σε αντίστοιχο καθεστώς.
Σε αρκετά από αυτά, ο Δήμος έχει ήδη αναπτύξει κοινωφελείς χρήσεις, όπως πάρκα, αθλητικές εγκαταστάσεις, πολιτιστικούς χώρους, χώρους συλλόγων και δημοτικές υποδομές. Γι’ αυτό και η αντιπαράθεση για το Χαλικάκι θεωρείται από πολλούς μάχη με ευρύτερες συνέπειες.
Η παρέμβαση των τριών πρώην δημάρχων
Η υπόθεση πήρε μεγαλύτερες διαστάσεις μετά την κοινή δήλωση των πρώην δημάρχων Θεόδωρου Γεωργάκη, Ιωάννη Αναγνώστου και Γιώργου Χατζηδάκη.
Οι τρεις πρώην δήμαρχοι υποστηρίζουν ότι ο Δήμος Ηλιούπολης υπήρξε πρωτοπόρος στον αγώνα για την υπεράσπιση της δημόσιας περιουσίας από το 1975 και μετά, σε συνεργασία και με τους Δήμους Αργυρούπολης-Ελληνικού και Αλίμου. Όπως αναφέρουν, χωρίς τη συμβολή της τοπικής αυτοδιοίκησης, οι εκτάσεις αυτές θα είχαν χαθεί και πιθανότατα θα είχαν οικοδομηθεί.
Στη δήλωσή τους επισημαίνουν ότι η ΕΤΑΔ δεν είχε καμία συμμετοχή σε αυτούς τους αγώνες και θεωρούν ότι είναι παράλογο ο Δήμος να καλείται σήμερα να πληρώνει μίσθωμα για εκτάσεις που αναγνωρίστηκαν ως δημόσιες έπειτα από πολυετείς δικαστικές μάχες στις οποίες η Ηλιούπολη πρωταγωνίστησε.
Οι πρώην δήμαρχοι χαρακτηρίζουν τη λύση της μίσθωσης «μειωτική, ταπεινωτική και επιβλαβή» για τον Δήμο και τους δημότες και ζητούν άμεση νομοθετική παρέμβαση από την Πολιτεία. Συγκεκριμένα, προτείνουν να υπάρξει ρύθμιση από τη Βουλή, ώστε το Χαλικάκι να παραχωρηθεί οριστικά και χωρίς αντάλλαγμα στον Δήμο Ηλιούπολης.
Η θέση της αντιπολίτευσης
Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και η αντιπολίτευση, ζητώντας από τη δημοτική αρχή να ανακαλέσει τη σχετική απόφαση.
Οι παρατάξεις που αντιδρούν κάνουν λόγο για σοβαρό πολιτικό λάθος, υποστηρίζοντας ότι η συμφωνία με την ΕΤΑΔ θέτει εν αμφιβόλω το σύνολο της δημόσιας περιουσίας της Ηλιούπολης. Κατά την άποψή τους, η δημοτική αρχή θα έπρεπε να επιμείνει στη λύση της οριστικής παραχώρησης χωρίς αντάλλαγμα και να διεκδικήσει νομοθετική ρύθμιση, αντί να αποδεχθεί μίσθωση.
Η άλλη άποψη: «Να μη μείνει άλλο εγκαταλελειμμένο»
Την ίδια ώρα, υπάρχουν και φωνές που υποστηρίζουν ότι η αξιοποίηση του πάρκου πρέπει να προχωρήσει, καθώς η σημερινή εικόνα του χώρου δεν εξυπηρετεί κανέναν.
Σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, η ανάπλαση ενός εγκαταλελειμμένου χώρου με ήπιες, δημόσιες και κοινωφελείς χρήσεις δεν αναιρεί τον δημόσιο χαρακτήρα του, αλλά μπορεί να τον ενισχύσει. Η δημιουργία πρασίνου, χώρων αναψυχής, πολιτισμού, άθλησης και ήπιων δραστηριοτήτων μπορεί να «ζωντανέψει» την περιοχή, να δημιουργήσει έσοδα για τον Δήμο και να αποδώσει στην πράξη τον χώρο στους κατοίκους.
Η απάντηση Ψυρρόπουλου στο NouPou
Απαντώντας στις αντιδράσεις, ο δήμαρχος Ηλιούπολης Στάθης Ψυρρόπουλος υποστήριξε στο NouPou ότι η αξιοποίηση της έκτασης του Χαλικάκι μέσω της συνεργασίας με την Περιφέρεια Αττικής αποτελεί τη μοναδική ρεαλιστική λύση για την περιοχή.
Όπως ανέφερε, η παρέμβαση δεν αφορά μόνο τη δημιουργία ενός μεγάλου βιοκλιματικού πάρκου, αλλά και την αξιοποίηση εκτάσεων για σχολικές και άλλες κοινωφελείς υποδομές, που είναι απαραίτητες για την περιοχή της Αγίας Μαρίνας.
Ο ίδιος σημείωσε ότι η δημοτική αρχή έχει διατυπώσει επανειλημμένα και δημόσια τη θέση της για το θέμα, τονίζοντας ότι η σημερινή κατάσταση της έκτασης δεν ωφελεί την πόλη. Παράλληλα, έθεσε το ερώτημα ποια είναι η εναλλακτική πρόταση όσων αντιδρούν στον σχεδιασμό, υπογραμμίζοντας ότι μέχρι σήμερα δεν έχει παρουσιαστεί κάποια συγκεκριμένη λύση για το μέλλον του χώρου.
«Το να αντιδρούμε είναι καλό, αλλά ποια είναι η άλλη πρόταση; Να αφήσουμε το Χαλικάκι έτσι όπως είναι;», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Σύμφωνα με τον δήμαρχο, η συμφωνία με την ΕΤΑΔ δεν αποδυναμώνει αλλά ενισχύει τα δικαιώματα του Δήμου επί της γης. Όπως υποστήριξε, η διαδικασία εξελίσσεται κανονικά, χωρίς να υπάρχει κάποια άμεση νέα εξέλιξη, ενώ υπενθύμισε ότι το θέμα έχει ήδη συζητηθεί σε δύο συνεδριάσεις του Δημοτικού Συμβουλίου, οι οποίες είναι διαθέσιμες στο διαδίκτυο.
Αναφερόμενος στις ανησυχίες που εκφράζονται για άλλες εκτάσεις δημόσιας περιουσίας που έχουν περιέλθει στην ΕΤΑΔ και το Υπερταμείο, ο δήμαρχος ξεκαθάρισε ότι η περίπτωση του Χαλικάκι δεν συνδέεται με τα συγκεκριμένα ακίνητα. Όπως είπε, πρόκειται για ξεχωριστή υπόθεση που πρέπει να εξεταστεί αυτοτελώς.
«Δεν ιδιωτικοποιείται και δεν πωλείται τίποτα»
Συγκεκριμένα, στο τελευταίο Δημοτικό Συμβούλιο, το οποίο πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή 19 Ιουνίου ο κ. Ψυρρόπουλος επανήλθε στο θέμα, απορρίπτοντας κατηγορηματικά τα περί ιδιωτικοποίησης.
Όπως ανέφερε, το Χαλικάκι «δεν ιδιωτικοποιείται και δεν πωλείται», ενώ η δημοτική αρχή προχωρά σε ένα πάγιο αίτημα των κατοίκων, την ανάπλαση ολόκληρης της περιοχής μαζί με τη δημιουργία σχολικών υποδομών.
Ο ίδιος υποστήριξε ότι η χρηματοδότηση από την Περιφέρεια Αττικής εξασφαλίστηκε με προσπάθειες της δημοτικής αρχής και θα επιτρέψει να γίνουν παρεμβάσεις που έχει ανάγκη ο χώρος, όπως παιδικές χαρές, πάρκα σκύλων, φωτισμός και αναβάθμιση των κοινόχρηστων υποδομών.
Παράλληλα, απάντησε και στις αναφορές για άλλες περιπτώσεις παραχωρήσεων, όπως ο Ασύρματος, υποστηρίζοντας ότι εκεί υπήρξε αντάλλαγμα γης, ενώ στην περίπτωση του Χαλικάκι η δημοτική αρχή δεν ανταλλάσσει καμία γη.
Ο κ. Ψυρρόπουλος τόνισε ακόμη ότι η διοίκηση θα φέρει σε επόμενο Δημοτικό Συμβούλιο συνολικότερη συζήτηση για τη δημόσια περιουσία, ξεκαθαρίζοντας ότι η διεκδίκηση παραχωρήσεων χωρίς αντάλλαγμα δεν σταματά. Ωστόσο, όπως υποστηρίζει, το Χαλικάκι αποτελεί διαφορετική περίπτωση, στην οποία η άμεση αξιοποίηση ενισχύει τη θέση του Δήμου.
Ανοιχτή ενημέρωση στους δημότες
Ο δήμαρχος προανήγγειλε επίσης ότι η δημοτική αρχή θα επικοινωνήσει αναλυτικά το θέμα στους δημότες της πόλης, μέσα από ανοιχτή παρουσίαση προς όλους.
Στόχος, όπως είπε, είναι να εξηγηθεί τι ακριβώς προβλέπει η συμφωνία, ποια έργα θα γίνουν, ποια θα είναι τα οφέλη για την περιοχή και γιατί η διοίκηση θεωρεί ότι η συγκεκριμένη επιλογή είναι η πιο συμφέρουσα για την πόλη.