Οι πρώτοι Βουλιώτες και μνήμες από το 1ο Δημοτικό Βούλας
Η γλυκύτατη κυρία Φιλίτσα Σιταρά, το γένος Στουπή, μοιράζεται μαζί μας πολύτιμες μνήμες από τη Βούλα των 52 κληρούχων. Τότε, που η μικρή Βούλα τελείωνε εκεί όπου βρισκόταν το τελευταίο κτίριο της πόλης, το 1ο Δημοτικό Σχολείο Βούλας.
Η Μικρασιάτισα γιαγιά της κυρίας Φιλίτσας δεν ανήκε στους κληρούχους του 1927. Οι κληρούχοι έλαβαν από έναν κλήρο, τρεις μερίδες οικοπέδων για να μπορέσουν να κτίσουν τα σπίτια τους και να ξεκινήσουν μια ζωή από το μηδέν. Κατά τη γνώμη της κυρίας Φιλίτσας, η γιαγιά της εκτίμησε λάθος την περιοχή, αφού προτίμησε να λάβει ένα οικόπεδο στον Πειραιά, το οποίο ουδέποτε πήρε αξία. Ίσως και να ήταν δικαιολογημένη η επιλογή της, αφού η Βούλα παραήταν εξοχική τότε και δεν μπορούσε να προβλέψει κανείς ότι θα εξελιχθεί σε ακριβό προάστιο της Αθηναϊκής Ριβιέρας (ή κι ότι θα την αποκαλούσαμε Ριβιέρα).
Η ζωή των πρώτων κατοίκων της Βούλας ήταν δύσκολη. Τα οικόπεδα δόθηκαν σε τρεις ζώνες: Η μια προς την παραλία, η άλλη προς τους πρόποδες του βουνού και η τρίτη, στο μεσαίο μέρος της Βούλας, εκεί που σήμερα βρίσκεται η πλατεία και η Βασιλέως Παύλου. Δεν υπήρχαν δρόμοι, μόνο χωράφια, και μάλιστα πετρώδη. Οι πρώτοι κάτοικοι φύτευαν κουκιά και αρακά και τα πωλούσαν για να μπορέσουν να ζήσουν.
Στη Βούλα, υπήρχε ήδη το Ασκληπιείο και η Παναγίτσα. Γύρω από το Ασκληπιείο εγκαταστάθηκαν οι πρώτοι κάτοικοι της νεοσύστατης τότε αποικίας. Όπως εξηγεί η κυρία Φιλίτσα μάλιστα, όταν λέγανε «Κάτω Βούλα», εννοούσαν την περιοχή γύρω από το νοσοκομείο, ενώ ως Άνω Βούλα αναφερόταν η γειτονιά γύρω από τη σημερινή πλατεία Ιμίων. Πάνω από τη λεωφόρο Βουλιαγμένης δεν υπήρχαν κτίσματα, δεν υπήρχε τίποτε.
Το πρώτο μπακάλικο στη Βούλα το άνοιξε ο Φιλάρετος, θείος της κυρίας Φιλίτσας. Μεγαλώνοντας, η μητέρα της επισκεπτόταν τους θείους της, τους βοηθούσε με τα παιδιά και με το μπακάλικο και εκεί γνώρισε έναν Ευβοιώτη, με τον οποίο παντρεύτηκε και έκαναν οικογένεια. Ήταν ο πατέρας της Φιλίτσας Σιταρά: εργολάβος οικοδομών στο επάγγελμα, κάποια από τα κτίσματα του οποίου υπάρχουν ακόμα στη Βούλα, ενώ άλλα, όπως το σινεμά Βιολέτα, και πολλά ακόμη, στο πέρασμα των δεκαετιών μετατράπηκαν σε πολυκατοικίες. «Ο πατέρας μου έχει φτιάξει ένα σπίτι που είναι δίπλα στον ΟΤΕ. Όποτε περνάω από εκεί, το κοιτάζω και καμαρώνω. Είχε φτιάξει πολλά άλλα σπίτια στη Βούλα, που πλέον δεν υπάρχουν πια, έχουν γίνει μεγάλες πολυκατοικίες».
Στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, οι γονείς της κυρίας Φιλίτσας ζούσαν λίγο έξω από το Αλιβέρι στην Εύβοια, όπου και γεννήθηκε η ίδια, το 1942. «Το 1948 ήρθαμε στη Βούλα. Αγόρασαν το οικόπεδο και το έχτισαν. Ήμουν πεντέμισι χρόνων. Πήγα σχολείο κατευθείαν πρώτη τάξη εδώ, στη Βούλα. Ήταν ένα κτίριο με μια αίθουσα και έναν δάσκαλο για όλο το δημοτικό».
Το πρώτο σχολείο πριν το 1ο Δημοτικό Βούλας
Το πρώτο σχολείο της Βούλας λειτούργησε μέσα σε ένα σπίτι που παραχώρησε ένας ιδιώτης, όταν χτιζόταν το επίσημο 1ο Δημοτικό Βούλας – ακριβώς στο σημείο όπου βρίσκεται μέχρι και σήμερα. «Ο κύριος Πάνος μάλλον έμενε στην Αθήνα και το σπίτι της Βούλας ήταν εξοχικό. Ήταν ένας ευγενής άνθρωπος που πρόσφερε το σπίτι του για να γίνει σχολείο, στο οποίο φοίτησαν τα παιδιά που είχαν γεννηθεί περίπου το 1925. Το σπίτι αυτό βρισκόταν στην οδό Κονδύλη, όπου τώρα υπάρχει μια πολυκατοικία».
Όταν πια ολοκληρώθηκαν οι εργασίες του 1ου Δημοτικού Βούλας, επρόκειτο για ένα σχολείο χωρίς περίφραξη με μόνο ένα κτίριο, τη μοναδική αίθουσα διδασκαλίας. «Όπως μπαίναμε μέσα από τη μεγάλη πόρτα από την Ποσειδώνος, ανεβαίνοντας την Παγκάλου, απέναντι είναι οι βρύσες. Αριστερά από τις βρύσες ήταν το πρώτο κτίριο. Ένας δάσκαλος που ήρθε αργότερα από εμένα, πολύ καλός, πρόσεχε πολύ το σχολείο κι έκανε ενέργειες να χτιστεί η δεύτερη αίθουσα. Η πρώτη εκείνη αίθουσα είναι η τωρινή αίθουσα υπολογιστών».
Η κυρία Φιλίτσα θυμάται σαν χθες τα μαθητικά της χρόνια στο 1ο Δημοτικό Βούλας. Ακόμη κι όταν περιγράφει τις δυσκολίες που συνάντησε, δεν σταματά να χαμογελά. Παρατηρώ πόσο ήρεμη είναι η φωνή της, ενώ δεν βιάζεται καθόλου να πιει την πρώτη γουλιά από τον καφέ της. Έξω από την καφετέρια ακούγονται τα κομπρεσέρ που εργάζονται αδιάκοπα για την ανάπλαση της πλατείας της Βούλας, ενώ την ίδια στιγμή ένα γερανοφόρο σηκώνει το χαρακτηριστικό γλυπτό «Οι χορευτές» του Κωστή Γεωργίου. Η περιγραφή της κυρίας Φιλίτσας για τη Βούλα του τότε με έχει συνεπάρει. Εύχομαι να μπορούσα να δω τη Βούλα όπως ήταν τη δεκαετία του ’50. Αλλά περισσότερο ευχομαι να μπορούσα να αισθανθώ κι εγώ τη χαρά του να παίζεις με ένα καρύδι στην άκρη του δρόμου, να διασκεδάζω σβήνοντας κεριά και να προσμονώ ένα λουκουμάκι από την εκκλησία, η γεύση του οποίου θα εμπεριείχε όλη την ευτυχία του κόσμου. Κάπως έτσι έμοιαζαν τα παιδικά της χρόνια, τα οποία η ίδια ανακαλεί και περιγράφει ως πολύ όμορφα.
Στο σχολείο τα πράγματα δεν ήταν πάντα εξίσου ωραία όμως. Οι περισσότεροι δάσκαλοι της εποχής δούλευαν μόνο με τους καλούς μαθητές και δεν έδειχναν ευαισθησία στους πιο αδύναμους.
«Η δασκάλα μου ήταν αρκετά εγωίστρια, αλλά είχε ένα μεγάλο προτέρημα. Ήταν εξαιρετική στην παράδοση, αν την παρακολουθούσες μάθαινες το μάθημα χωρίς να χρειάζεσαι διάβασμα. Μόλις έφτανα στο σχολείο, μου έλεγε “Φιλίτσα πήγαινε φέρε μου το καφεδάκι μου” κι εγώ έτρεχα στο σπίτι μας, που βρισκόταν διαγώνια από το σχολείο, η μαμά μου της έφτιαχνε καφέ και εγώ της τον πήγαινα.
»Θυμάμαι μια φορά ήμουν καλά διαβασμένη και πήγα στο σχολείο έτοιμη να πω το μάθημα. Εκείνη με ειρωνεύτηκε, “για να δούμε τι θα μας πεις κι εσύ τώρα Φιλίτσα”, κι εγώ κουμπώθηκα, δεν μπόρεσα να πω λέξη, ενώ ήξερα. Άλλη φορά, που ήμουν απογευματινή, επειδή με τη φίλη μου δεν ξέραμε την ορθογραφία, μας έκλεισε μέσα στο σχολείο και έφυγε, για τιμωρία. Ήταν χειμώνας, 6 το απόγευμα, έξω σκοτάδι. Αγκαλιαστήκαμε και κλαίγαμε. Τουλάχιστον, είχε την ευγενή καλοσύνη να δώσει τα κλειδιά στη μητέρα μου που τελικά ήρθε και μας άνοιξε. Άλλες φορές, μας τιμωρούσε με τον χάρακα… Ο χάρακας ήταν πολύ σκληρός, αλλά κυρίως για τα παιδιά που έρχονταν από την Κάτω Βούλα…».
Θυμάται χαρακτηριστικά την περίπτωση δύο τέτοιων παιδιών, από την Κάτω Βούλα. Ήταν δύο αδελφάκια, από φτωχή οικογένεια, που έρχονταν με τα πόδια και συχνά έφταναν στο σχολείο αργοπορημένα. «Θυμάμαι χειμώνα να μπαίνουν μέσα, τα χεράκια τους κόκκινα από την παγωνιά. Τους έλεγε “ανοίξτε τα χέρια σας” και τα χτυπούσε… Έκλαιγα κι εγώ μαζί τους».
Σύμφωνα με όσα ανακαλεί η κυρία Φιλίτσα, η αυστηρότητα αυτής της δασκάλας δεν ήταν η εξαίρεση αλλά ο ίδιος ο κανόνας. Η εκπαιδευτική και παιδαγωγική προσέγγιση ήταν τελείως διαφορετικής νοοτροπίας από αυτή που σήμερα θεωρούμε δεδομένη. Όμως, ευτυχώς, υπήρξε ένας δάσκαλος, που ήρθε βέβαια στο σχολείο αφότου είχε αποφοιτήσει η κυρία Φιλίτσα, αλλά έκανε μεγάλη διαφορά. «Θυμάμαι, αργότερα, που αποφοίτησα, ένα παιδάκι που έτρωγε ξύλο και από τη μητέρα του και από τη δασκάλα. Το έβλεπα από το παράθυρο του σπιτιού μου. Πήγαινε στο σχολείο και κρυβόταν πίσω από μια μάντρα κι έμενε εκεί όλο το πρωινό. Στο σχόλασμα ξετρύπωνε και έφευγε να γυρίσει σπίτι του. Βρήκα το θάρρος να μιλήσω, πήγα στον άλλο δάσκαλο που ήταν καλός και του ζήτησα να το βοηθήσει. O εξαιρετικός αυτός δάσκαλος ήταν ο κύριος Γιόκαρης».
Παιχνίδια, πάρτι και «βαφτίσια»
Το κολατσιό στο σχολείο ήταν ένα κομμάτι ψωμί και τυρί, κάποιες φορές ίσως λίγο κέικ. Υπήρχε κι ένα πηγάδι στην αυλή και γύρω του τα παιδιά έπαιζαν πινακωτή, κρυφτό και κυνηγητό, «γέο βαγκέο», όπως θυμάται η κυρία Φιλίτσα.
«Η καλύτερη φίλη μου ήταν η Βασιλικούλα του Βουδούρη και η Καίτη Τζενέτη. Κάναμε παρέα και με ένα μικρότερο αγοράκι, ήταν ο Γιάννης ο Τριπολιτσιώτης. Ο Γιάννης ήταν μοντέρνος, μας έβαζε πικάπ, είχε πολλές ιδέες και μας τις μετέδιδε. Είχα μεγάλη χαρά όταν μας καλούσε. Το σπίτι τους ήταν εκεί που τώρα είναι ο Φαίδων. Μας καλούσε σπίτι και παίζαμε βαφτίσια, δηλαδή σε ένα γουδί βαφτίζαμε την κούκλα. Αυτή ήταν η διασκέδασή μας.
»Τότε, τα παιδιά είχαμε ένα μολύβι. Κι άμα το έχανες, άντε να ξαναβρείς άλλο. Ήξερα ένα παιδί, από άλλο σχολείο, που κάθε βράδυ έσβηνε τις σημειώσεις από το τετράδιο, για να έχει χαρτί για την επόμενη παράδοση. Αυτό το παιδί έγινε γιατρός. Κάποια άλλα παιδιά λόγω του πολέμου δεν είχαν πάρει απολυτήριο Δημοτικού, είχαν διακόψει. Και επέστρεψαν αργότερα για να τελειώσουν. Είχα, θυμάμαι, έναν συμμαθητή στο Δημοτικό, που ήταν 16 ετών.
Παρότι οι Βουλιώτες ήθελαν να κτίσουν μια εκκλησία στη μεσαία ζώνη της τότε Βούλας, δεν δινόταν η άδεια κι έτσι οι άνθρωποι εκκλησιάζονταν στην Παναγίτσα, κάτω στην παραλία. «Μεγάλη Παρασκευή ερχόμασταν με τα κεριά αναμμένα και φυσούσαμε ο ένας στον άλλον, ήταν μεγάλη διασκέδαση για εμάς αυτό τότε. Το καλύτερο όμως ήταν μετά από το τρισάγιο, που μας έδιναν από ένα λουκουμάκι. Περιμέναμε πώς και πώς το λουκουμάκι μας, μέσα από το ξύλινο κουτάκι. Απερίγραπτη χαρά».
Ο τρόπος που αντιλαμβανόμαστε σήμερα την πολυτέλεια διαφέρει μακράν. Οι περισσότερες οικογένειες είχαν τον τρόπο τους, τονίζει η κυρία Φιλίτσα, χωρίς να θεωρούνται πλούσιες για την εποχή. Επιστρέφοντας στις αναμνήσεις από την τότε Βούλα, πάντως, η κυρία Φιλίτσα θυμάται πως στην παραλία δεν υπήρχε ακόμη τίποτε, παρά ένα περιπτεράκι στο σημείο όπου τώρα βρίσκεται το ξενοδοχείο «Γαλήνη». Αργότερα, επί Καραμανλή, ξεκίνησε σιγά σιγά να κατασκευάζεται η παραλιακή οδός.
Το ’61, ο πατέρας της δούλευε ως εργολάβος σε ένα από πρώτα κτίσματα στο λιμανάκι της Βούλας. «Πηγαίνοντας βιαστικά στη δουλειά τον χτύπησε ένα αυτοκίνητο. Τη στιγμή του ατυχήματος, εγώ έκανα μπάνιο στη θάλασσα, πολύ κοντά στο σημείο». Ο πατέρας της ήταν τότε μόλις 46 ετών.
Άλλες γενιές, ίδιο σχολείο
Η κυρία Φιλίτσα αγαπά το 1ο Δημοτικό Σχολείο Βούλας, με όλες τις αναμνήσεις που αποκόμισε από τα μαθητικά της χρόνια. Συνέχισε να το αγαπά, ως μητέρα που πήγαινε τα παιδιά της εκεί κι αργότερα, όταν με διαγωνισμό, πήρε τη διαχείριση του κυλικείου και το λειτούργησε για 10 χρόνια.
«Τελείως διαφορετικά ήταν τα δικά μου μαθητικά χρόνια σε σχέση με αργότερα, που πήγαν τα δικά μου παιδιά και σήμερα που η εγγονή μου πηγαίνει στο ίδιο σχολείο. Ο αδερφός μου είχε πάει δημοτικό σε ένα ιδιωτικό σχολείο που υπήρχε στη Βούλα -και που μάλιστα το είχε χτίσει ο μπαμπάς μου. Το σχολείο του κύριου Κουγέα. Ήταν δάσκαλος ο ίδιος. Βρισκόταν πάνω από το Ασκληπιείο και το κτίσμα δόθηκε αντιπαροχή κάποια στιγμή.
»Στο 1ο Δημοτικό Βούλας, μέχρι το ’80 που πήγαν τα παιδιά μου, είχαν φτιαχτεί περισσότερες αίθουσες διδασκαλίας, είχε χτιστεί ο επάνω όροφος, αλλά δεν λειτουργούσε ακόμη. Ο διευθυντής κ. Γαβριήλ, είχε δώσει μεγάλο αγώνα για να λειτουργήσει ο όροφος και έλεγε χαρακτηριστικά, πως δεν θα βγει στη σύνταξη μέχρι να το επιτύχει. Πράγματι, όταν φοιτούσαν τα παιδιά μου στο σχολείο, γινόντουσαν ταυτόχρονα οι εργασίες».
Στη συνέντευξη παρευρίσκεται και η κόρη της Φιλίτσας, Αμαλία. Πήγε κι εκείνη στο 1ο Δημοτικό, όπως το ίδιο συμβαίνει σήμερα και με τη δική της κόρη, τη μικρή Φιλίτσα. «Η συμβουλή στην εγγονή μου είναι να μη γκρινιάζουμε, να είμαστε ευχαριστημένοι με όσα έχουμε. Προσπαθώ να την κάνω αισιόδοξη. Να βλέπει μπροστά, να έχει πάντα ένα όνειρο να κυνηγήσει».
Παρών στη συζήτησή μας (και ηθικός αυτουργός αυτής εδώ της συνέντευξης) και ο Γιώργος Ντούτσουλης, Πρόεδρος του Συλλόγου Γονέων και Κηδεμόνων του 1ου Δημοτικού Βούλας – και επίσης πρόεδρος της Ένωσης Γονέων 3Β – ο οποίος γνωρίζει προσωπικά και τις τρεις γενιές: «Η μικρή Φιλίτσα έχει πάρει την αξιοπρέπεια της γιαγιάς και την ισορροπία της μαμάς της» σχολιάζει.
Η συνέντευξη κλείνει με μια ακόμα ανάμνηση από την κυρία Φιλίτσα: «Αχ τι θυμήθηκα ακόμη! Πρέπει κι αυτό να σας το πω: Τα Χριστούγεννα μάς έδιναν οι γονείς μας καρύδια, τα παίρναμε και πηγαίναμε σε έναν δρόμο παρακάτω και παίζαμε με αυτά. Αυτό το παιχνίδι ήταν το κάτι άλλο!» λέει, και σε κάνει να ντρέπεσαι για τα ηλεκτρονικά καλάθια που γεμίζεις κάθε βράδυ, για το τάμπλετ που έδωσες στο παιδί στην ταβέρνα, για τη γκρίνια της καθημερινότητας και για πολλά, πολλά ακόμη.
*Ο Γιώργος Ντούτσουλης μας έφερε σε επαφή με την κυρία Φιλίτσα Σιταρά, στο πλαίσιο πρωτοβουλίας του ΔΣ του Συλλόγου του 1ου Δημοτικού Σχολείου Βούλας, με κύριο εμπνευστη τον Αντιπρόεδρο κύριο Αγγελο Βελλιωτή: Οι μαθητές του σχολείου ετοιμάζουν ένα αφιέρωμα για την ιστορία του σχολείου, που θα περιέχει ακόμη περισσότερες ιστορίες για όλες τις δεκαετίες που ακολούθησαν.