Ο δήμαρχος που έκανε το ΣτΕ δεύτερο δημαρχείο, η «πατρότητα» του Αέναον και οι πολιτικές ξαπλώστρες στον Νότιο Τομέα
Τα πάνω κάτω, τα μέσα έξω και η σκυτάλη… ανάποδα: Η επιστροφή από τις θερινές διακοπές βρήκε τα Νότια Προάστια στο επίκεντρο πυκνών πολιτικών, αυτοδιοικητικών και επιχειρηματικών εξελίξεων.
- 29/08/2026 10:08
Γύρισα, μετά από δύο εβδομάδες ανάπαυλα (λέμε τώρα) και διαπιστώνω ότι στο μεταξύ έγινε το έλα να δεις. Τα πάνω κάτω και τα μέσα έξω, τόσο στην κεντρική πολιτική όσο και στην αυτοδιοίκηση. Ο Αλέξης Τσίπρας, πιστός στη στρατηγική της… ανυπακοής, αποφάσισε να αλλάξει την εθιμική σειρά της θεσμικής παρουσίας στη ΔΕΘ και να κάνει την εμφάνισή του στη Θεσσαλονίκη πριν από τους άλλους.
Και ενώ στην κεντρική πολιτική η σειρά έχει γίνει κεντρικό διακύβευμα, στην αυτοδιοίκηση ο Γιώργος Πατούλης, πρώην Περιφερειάρχης Αττικής, αποφάσισε να κάνει κάτι ανάλογο. Με μια ανάρτηση στο TikTok, πήρε φόρα και άλλαξε την εθιμική σειρά παρουσίασης του έργου ΑΕΝΑΟΝ στον Φαληρικό Όρμο, λίγες ημέρες πριν από την υπογραφή της σύμβασης από τον Νίκο Χαρδαλιά, στις 2 Σεπτεμβρίου. Και μάλιστα το έκανε με ένα βίντεο που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί «καταγγελτικά φιλικό». Ούτε ακριβώς επίθεση, ούτε ακριβώς συγχαρητήρια. Κάτι σαν: «Μπράβο σας που το υπογράφετε, αλλά για να τα λέμε κι αυτά, ας θυμηθούμε ποιος έκανε τι…». Και όλα αυτά για ένα έργο που ξεκίνησε το 2013 με προεδρικό διάταγμα, και χρηματοδοτήθηκε πρώτη φορά από την Ρένα Δούρου το 2016.
Και δεν φτάνει αυτή η γενικά ταραγμένη πολιτική εκκίνηση της νέας περιόδου, υπάρχει και η περιβαλλοντική εικόνα στις εκβολές του Ιλισσού, ακριβώς πάνω στο μέτωπο των έργων για τα οποία τσακώνονται οι Πατούλης – Χαρδαλιάς, αλλά και η προσπάθεια των δημάρχων γύρω από τον Φαληρικό Όρμο να πιστωθούν πολιτικά την έγκριση της σύμβασης.
Και μέσα σε όλα αυτά ο δήμαρχος 3Β έχει κυρήξει νομικό πόλεμο με την κυβέρνηση και την εκκλησία.
Όπως προανέφερα, τα πάνω κάτω και τα μέσα έξω.
Πράσινο φως στο έργο, μαύρα νερά στον Ιλισσό και δύο πατέρες για μία κορδέλα
Πάμε όμως να πάρουμε τα πράγματα με την σειρά τους γιατί στον Φαληρικό Όρμο συμβαίνουν αυτές τις ημέρες δύο παράλληλα θαύματα. Το πρώτο είναι ότι το Ελεγκτικό Συνέδριο έδωσε το πράσινο φως για την υπογραφή της σύμβασης του «ΑΕΝΑΟΝ». Το δεύτερο, ακόμη μεγαλύτερο, είναι ότι ένα έργο που χρειάστηκε δεκαετίες, διαδοχικές κυβερνήσεις, τρεις περιφερειακές διοικήσεις, ευρωπαϊκά ταμεία και αμέτρητους φακέλους απέκτησε ξαφνικά δύο αποκλειστικούς πατέρες.
Ο Νίκος Χαρδαλιάς ανακοίνωσε ότι παρέλαβε το έργο «στα όρια της απένταξης» και το έφερε στην αφετηρία της κατασκευής. Ο Γιώργος Πατούλης απάντησε μέσω TikTok ότι είχε ήδη εξασφαλίσει χρηματοδότηση 365,4 εκατ. ευρώ, είχε προχωρήσει την ευρωπαϊκή διαδικασία και είχε παραδώσει τη σκυτάλη. Με λίγα λόγια, ο ένας λέει ότι έσωσε το έργο λίγο πριν καταρρεύσει και ο άλλος ότι είχε ήδη ολοκληρώσει το μεγαλύτερο κομμάτι του έργου, και είχε χαράξει τη διαδρομή υλοποίησής του. Η Ρένα Δούρου, επί των ημερών της οποίας δημοπρατήθηκε και συμβασιοποιήθηκε η πρώτη φάση, θα μπορούσε απλώς να στείλει ένα μήνυμα στην οικογενειακή συνομιλία: «Παιδιά, μήπως να θυμηθούμε ποιος ξεκίνησε το έργο;».
Και ενώ οι δύο περιφερειάρχες μετρούν φακέλους, χρηματοδοτήσεις, εγκρίσεις και σκυτάλες, ο Ιλισσός αποφάσισε να χαλάσει την εικόνα με τον δικό του τρόπο. Χιλιάδες νεκρά ψάρια, μαύρα στάσιμα νερά, λάσπη, λάδια, σκουπίδια και δυσοσμία εμφανίστηκαν δίπλα στα εξελισσόμενα έργα. Μια πραγματικότητα κάπως λιγότερο φωτογενής από τις πράσινες μακέτες με τους ποδηλάτες, τα χαμογελαστά παιδιά και τους πολίτες που απολαμβάνουν τη νέα σχέση της πόλης με τη θάλασσα.
Είναι άλλωστε γνωστός ο αυτοδιοικητικός κανόνας: όταν εγκρίνεται ένα έργο, όλοι βρίσκουν μια παλιά φωτογραφία τους μπροστά στη μακέτα. Όταν εμφανίζεται πρόβλημα στο εργοτάξιο, η μακέτα εξαφανίζεται και μαζί της εξαφανίζονται οι αρμοδιότητες, οι επιβλέποντες και τα τηλέφωνα των υπευθύνων.
Ξαφνικά, εκεί που για την επιτυχία περισσεύουν οι πατέρες, when the shit hit the fan, δεν βρίσκεται ούτε μακρινός συγγενής. Η πολιτική σκυταλοδρομία σταματά ακριβώς στο σημείο όπου αρχίζει η μυρωδιά. Κανείς δεν διεκδικεί την πατρότητα των νεκρών ψαριών, κανείς δεν ανεβάζει εξάλεπτο TikTok για τη λάσπη και κανείς δεν ανακοινώνει ότι παρέλαβε τα νερά «στα όρια της απόσμησης».
Ο Κώστας Ασκούνης έσπευσε να πιστώσει στον Χαρδαλιά την επανεκκίνηση του μεγάλου έργου. Δικαίωμά του. Αλλά τώρα Καλλιθέα, Μοσχάτο και Περιφέρεια οφείλουν να εξηγήσουν ποιος επέβλεπε τις εργασίες στις εκβολές, ποιος γνώριζε την κατάσταση και ποιος θα παρέμβει άμεσα. Όχι για να μοιραστεί πολιτική ευθύνη πριν υπάρξουν στοιχεία, αλλά για να μη χαθεί μέσα στους πανηγυρισμούς το αυτονόητο καθήκον της διοίκησης.
Το «ΑΕΝΑΟΝ» είναι πράγματι μεγάλο, αναγκαίο και ιστορικό έργο. Τόσο μεγάλο, ώστε χωράει Πατούλη, Χαρδαλιά, Δούρου, δημάρχους, υπουργεία και Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Αυτό που δεν χωράει είναι η αντίληψη ότι η ιστορία αρχίζει κάθε φορά από εκείνον που κρατά το μικρόφωνο. Έχουν περάσει άλλωστε ανεπιστρεπτί οι εποχές “της πρώτης φοράς” για κάθε μεγάλο έργο. Στις 2 Σεπτεμβρίου θα πέσουν οι υπογραφές και θα στηθούν οι κάμερες. Μέχρι τότε, ας καθαριστούν τουλάχιστον τα νερά. Γιατί είναι κάπως δύσκολο να παρουσιάζεις το πάρκο που θα ενώσει την πόλη με τη θάλασσα, όταν η θάλασσα στέλνει πίσω τα ψάρια της ως επιστολή διαμαρτυρίας.
Πράσινες ανάσες, παλιές εκκρεμότητες και ένα αναψυκτήριο που έχει τη δική του ιστορία
Πάμε λίγο να δούμε όμως ένα άλλο έργο μια που στις 26 Αυγούστου παρουσιάστηκε το πρόγραμμα «Πράσινες Ανάσες για την Αττική», συνολικού ύψους 60,4 εκατ. ευρώ, με 13 παρεμβάσεις σε δημόσιο χώρο, αστικό πράσινο και υποδομές δήμων. Πράσινες «ανάσες» για την Αττική και μαζί με τα δέντρα φαίνεται πως ανθίζουν και οι αυτοδιοικητικές φιλοδοξίες. Γιατί τα 60,4 εκατ. ευρώ του προγράμματος είναι αρκετά για να πρασινίσουν όχι μόνο πάρκα, αλλά και… πολιτικά χαμόγελα.
Στα Νότια, δύο έργα τραβούν την προσοχή: το Οικογενειακό Πάρκο 208 στο Ελληνικό και, κυρίως, το περίφημο Χαλικάκι στην Ηλιούπολη. Και αν το πρώτο είναι μια ανάπλαση, το δεύτερο είναι ολόκληρη αυτοδιοικητική σαπουνόπερα. Το Χαλικάκι έχει πίσω του χρόνια ιστορίας, δικαστικές περιπέτειες και μια συμφωνία με την ΕΤΑΔ για 30ετή παραχώρηση. Ο Δήμος θα καταβάλλει περίπου 18.000 ευρώ τον χρόνο, ενώ στο σχέδιο υπάρχει και αναψυκτήριο περίπου 120 τ.μ., το οποίο μπορεί να αξιοποιηθεί από ιδιώτη.
Και κάπου εδώ αρχίζουν τα ωραία.
Γιατί όταν ένα πάρκο συνοδεύεται από αναψυκτήριο, παραχώρηση, ιδιωτική εκμετάλλευση και έργο ύψους 5,1 εκατ. ευρώ, παύει να είναι απλώς… ένα πάρκο. Γίνεται μικρό αυτοδιοικητικό οικοσύστημα. Με φορείς, αποφάσεις, μελέτες, διαγωνισμούς και, φυσικά, μπόλικη πολιτική φωτογραφία. Το ακόμη καλύτερο; Ο ανάδοχος δεν έχει ακόμη κριθεί. Ο ίδιος ο Δήμος έχει μιλήσει για ανοιχτό διαγωνισμό.
Και εδώ βρίσκεται το πραγματικό ενδιαφέρον. Oι κορδέλες είναι ωραίες, οι φωτογραφίες ακόμη καλύτερες, αλλά ο διαγωνισμός είναι αυτός που θα δείξει ποιος θα ποτίσει τελικά το συγκεκριμένο «πράσινο» project. Μέχρι τότε, ας κρατήσουμε τα κλαδευτήρια μακριά από τις πολιτικές φιλοδοξίες.
Από το «Ειρήνη υμίν» στο «όλοι όρθιοι»: Ο Κωνσταντέλλος κάνει το ΣτΕ δεύτερο δημαρχείο
Και πάμε τώρα σε ένα καθαρά πολιτικό θέμα που αφορά των Δήμαρχο 3Β που διεκδικεί τον τίτλο του τακτικότερου πελάτη του Συμβουλίου της Επικρατείας. Και θα μου πείτε γιατί είναι πολιτικό θέμα μια αυτονόητη διεκδίκηση ενός δημάρχου στο ΣτΕ; Γιατί ο δήμαρχος Βάρης–Βούλας–Βουλιαγμένης έχει ανοίξει ταυτόχρονα δύο δικαστικά μέτωπα: ένα με την κυβέρνηση για τις πολεοδομίες και ένα με την Εκκλησία για τα 362 στρέμματα στο Καβούρι. Πόσο περισσότερο συμβολισμό χρειάζεται για να αποδειχθεί η πολιτική διάσταση και των δύο διεκδικήσεων με τους ισχυρότερους θεσμούς του κράτους; Άλλοι δήμαρχοι λοιπόν κόβουν κορδέλες. Ο Κωνσταντέλλος συλλέγει δικόγραφα. Το ερώτημα είναι, πέραν του προφανούς, ποιο είναι το κίνητρο.
Πάμε να τα αποκωδικοποιήσουμε όμως. Στο πρώτο μέτωπο, ο Σταύρος Παπασταύρου επανέφερε το σχέδιο για το «gov.gr των πολεοδομιών». Οι σημερινές ΥΔΟΜ προβλέπεται να αντικατασταθούν από Κέντρα Δόμησης υπό το Κτηματολόγιο, με 20 περιφερειακές και 77 τοπικές δομές. Τρία γραφεία σχεδιάζεται να λειτουργήσουν πιλοτικά μέσα στο 2026, ενώ για την οργανωτική και τεχνική προετοιμασία έχουν δεσμευθεί 6,2 εκατ. ευρώ.
Η κυβέρνηση υπόσχεται ενιαίες διαδικασίες, ταχύτητα και λιγότερα παράθυρα διαφθοράς. Η Αυτοδιοίκηση ακούει «ψηφιοποίηση», αλλά βλέπει αφαίρεση αρμοδιοτήτων. Ο Κωνσταντέλλος, ως αντιπρόεδρος της ΚΕΔΕ, προαναγγέλλει προσφυγή μόλις ολοκληρωθεί το θεσμικό πλαίσιο, με μια «μεγάλη, δυνατή νομική ομάδα».
Στο άλλο μέτωπο, απέναντι δεν βρίσκεται υπουργείο, αλλά η Εκκλησία της Ελλάδος. Το 2024 οι χειραψίες με τον Αρχιεπίσκοπο Ιερώνυμο έδιναν την εντύπωση ότι είχε επιτευχθεί ένας μικρός θαυματουργός συμβιβασμός. Από τα 362 στρέμματα στο Καβούρι, περίπου 121 θα περνούσαν στον Δήμο ως κοινόχρηστο πράσινο και 241 θα παρέμεναν στην Εκκλησία για αξιοποίηση με συντελεστές δόμησης από 0,2 έως 0,4.
Μόνο που ο λευκός καπνός αποδείχθηκε περισσότερο καπνός παρά συμφωνία. Η διαδικασία πάγωσε, η Εκκλησία αποχώρησε από τις διαβουλεύσεις και σήμερα δεν βρίσκεται σε εξέλιξη νέα προσπάθεια συμβιβασμού. Μετά από δύο αναβολές, η υπόθεση αναμένεται να συζητηθεί στο ΣτΕ τον Νοέμβριο. Αν δεν υπάρξει νέα αναβολή, η απόφαση υπολογίζεται για την άνοιξη του 2027. Μέχρι τότε, το «Ειρήνη υμίν» αντικαθίσταται από το περισσότερο δικαστικό «έχετε τον λόγο, κύριε συνήγορε».
Τα δύο θέματα μοιάζουν διαφορετικά, αλλά πολιτικά είναι δίδυμα. Στις πολεοδομίες ο Κωνσταντέλλος υποστηρίζει ότι η κυβέρνηση αφαιρεί από τους δήμους τον έλεγχο του χώρου. Στο Καβούρι επιχειρεί να εμποδίσει τη μετατροπή μιας τεράστιας έκτασης της Ριβιέρας σε οικοδομήσιμο real estate. Και στις δύο περιπτώσεις εμφανίζεται ως ο δήμαρχος που υπερασπίζεται το τοπικό έδαφος απέναντι σε ισχυρότερους θεσμούς. Εδώ βρίσκεται και το πολιτικό του κέρδος. Αν δικαιωθεί, θα πιστωθεί δύο νίκες με πανελλαδική ακτινοβολία. Αν χάσει, θα μπορεί να δηλώσει ότι τουλάχιστον πολέμησε μέχρι τέλους.
Πρόκειται για το ασφαλέστερο αυτοδιοικητικό στοίχημα: η επιτυχία ανήκει στον δήμαρχο, η ήττα στη συγκεντρωτική εξουσία. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι ο δήμαρχος 3Β μετακινείται σταθερά από τον ρόλο του τοπικού αιρετού σε εκείνον του θεσμικού αντιπάλου κάθε κεντρικής απόφασης που αγγίζει γη, δόμηση και αυτοδιοικητική εξουσία.
Το βέβαιο είναι ότι στα 3Β η χωροταξία έχει πάψει να είναι τεχνικό ζήτημα. Έγινε πολιτικό πρωτάθλημα βαρέων βαρών. Από τη μία το κράτος, από την άλλη τα εκκλησιαστικά ακίνητα και στη μέση ο Κωνσταντέλλος με έναν πολεοδομικό χάρτη στο ένα χέρι και μια προσφυγή στο άλλο. Ραντεβού, λοιπόν, στο ΣτΕ. Εκεί όπου τελειώνουν οι χειραψίες, κλείνει το gov.gr και ανοίγουν οι φάκελοι.
Β3: Στον Νότιο Τομέα τελείωσαν οι ξαπλώστρες και άρχισαν οι αγκωνιές
Το μόνο βέβαιο είναι ότι στη Β3 το ψηφοδέλτιο θα είναι μακρύ, οι διαθέσιμες έδρες λιγότερες και οι φιλίες εποχικές. Στον Νότιο Τομέα όλοι μιλούν για την ενότητα του εκάστοτε κόμματος. Μέχρι να αρχίσει η καταμέτρηση των σταυρών. Τότε τα κομματικά χαμόγελα αποκτούν ξαφνικά τη θερμοκρασία παγωμένου καφέ χωρίς καλαμάκι, ξεχασμένου στο τραπέζι.
Η ΝΔ διαθέτει ήδη εννέα βουλευτές στη Β3, αλλά στο γαλάζιο τραπέζι παίζουν ήδη τις μουσικές καρέκλες οι παλιοί με τους νέους. Νίκος Ρωμανός και Τάσος Γαϊτάνης περιλαμβάνονται στους «σίγουρους» υποψηφίους, ενώ τα ονόματα του Ανδρέα Λοβέρδου και του Σταύρου Παπασταύρου εξακολουθούν να περιφέρονται πάνω από τον Νότιο Τομέα σαν πολιτικά drone που σκανάρουν το πολιτικό σκηνικό. Ο Ρωμανός έχει ρόλο στο κόμμα για το digital πεδίο της εκστρατείας και συγχρόνως τη δική του μάχη σταυρού. Κρατά, δηλαδή, και το ποντίκι και το ψηφοδέλτιο. Θεσμικά δεν υπάρχει κάτι μεμπτό. Πολιτικά, όμως, οι συνυποψήφιοι θα παρακολουθούν κάθε ανάρτηση με την προσοχή λογιστή που ελέγχει κοινόχρηστα.
Την ίδια στιγμή, έξι βουλευτές της Β3, Δένδιας, Θεοδωρικάκος, Κυρανάκης, Σπανάκης, Θεοχάρης και Καραμανλή, επιστρατεύονται για τη «μάχη του Βορρά» στο μέτωπο της ΔΕΘ. Οι Νότιοι οργώνουν τη Μακεδονία και οι νεοφερμένοι βρίσκουν χώρο να οργώσουν τα νότια.
Στο ΠΑΣΟΚ, ο Παύλος Χρηστίδης αποφάσισε να μην περιμένει τις ανακοινώσεις των ψηφοδελτίων. Μέσα σε μία ημέρα εμφανίστηκε ως εισηγητής στη Βουλή, επιτέθηκε στην κυβέρνηση για τις συντάξεις και έριξε βολές στον Αλέξη Τσίπρα για την επιλογή να εμφανιστεί στη Θεσσαλονίκη παραμονές της 3ης Σεπτέμβρη.
Λογικό. Στον Νότιο ακούγονται ήδη Άννα Διαμαντοπούλου, Τόνια Αντωνίου και Χρήστος Κακλαμάνης. Όταν γύρω από μία πιθανή έδρα μαζεύονται τόσα γνωστά ονόματα, ο εν ενεργεία βουλευτής δεν κάνει απλώς αντιπολίτευση. Μαρκάρει την περιοχή του, όπως ακριβώς συμβαίνει με τις ξαπλώστρες τον Αύγουστο: πετσέτα από νωρίς και βλέπουμε.
Στο μέτωπο του ΣΥΡΙΖΑ, ο Νίκος Παππάς πρότεινε μηδενικό ΦΠΑ σε βασικά τρόφιμα και φάρμακα, κατηγορώντας την κυβέρνηση ότι παράγει υπερπλεονάσματα μέσω της ακρίβειας. Μόνο που την ίδια ώρα μία δημοσκόπηση έφερε τον ΣΥΡΙΖΑ στο 2%. Μηδενικός ΦΠΑ, σχεδόν μηδενική δημοσκοπική θερμοκρασία και η Κουμουνδούρου ακόμα προσπαθεί να πείσει ότι κρατά την ατζέντα, ανεξαρτήτως των διαρκών αποχωρήσεων.
Στα Νότια το real estate φοράει πλέον γραβάτα
Στα Νότια συμβαίνει παράλληλα κάτι που όσοι κοιτάζουν μόνο τις βιτρίνες της Γλυφάδας μπορεί να μην έχουν πάρει ακόμη χαμπάρι. Το real estate δεν αφορά πλέον μόνο τις πολυτελείς κατοικίες, τις πισίνες και τα διαμερίσματα με «απεριόριστη θέα». Το επιχειρηματικό ενδιαφέρον μεγαλώνει και, όπως φαίνεται, κάποιοι έχουν αρχίσει να οργανώνονται αναλόγως.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα η οικογένεια Μαρτίνου. Το 2025 ο Θανάσης Μαρτίνος και η Γεωργία Μαρτίνου δημιούργησαν εταιρεία real estate στη Γλυφάδα με κεφάλαιο 4,75 εκατ. ευρώ. Και δεν έμειναν εκεί: μέσα στο 2026 καταγράφηκαν δύο ακόμη εταιρείες κτηματικών εργασιών με συνολικό κεφάλαιο άνω των 9 εκατ. ευρώ. Και μετά έχουμε τη Βουλιαγμένη. Εκεί ο Δημήτρης Μελισσανίδης απέκτησε το 2024 δύο διαμερίσματα συνολικής επιφάνειας 283 τ.μ., με το τίμημα να φτάνει τα 11,09 εκατ. ευρώ.
Και εδώ αρχίζει το ενδιαφέρον. Γιατί όταν οι έχοντες και κατέχοντες αγοράζουν γη, συνήθως δεν το κάνουν επειδή τους άρεσε το… οικόπεδο. Το κάνουν επειδή βλέπουν κάτι που οι υπόλοιποι θα καταλάβουν λίγο αργότερα. Και κάπως έτσι, το παλιό «φιλέτο» έγινε «asset», το οικόπεδο έγινε «επενδυτική ευκαιρία» και η γειτονιά έγινε… Riviera.
Το ερώτημα πλέον είναι απλό: Ποιοι επενδύουν τώρα, ποιοι ετοιμάζονται να επενδύσουν και ποιοι είχαν ήδη αντιληφθεί ότι τα Νότια δεν θα είναι απλώς ακριβή γειτονιά, αλλά ολόκληρη επενδυτική ζώνη; Γιατί τελικά μπορεί το Ελληνικό να μην άλλαξε μόνο τον ορίζοντα. Μπορεί να άλλαξε και το επιχειρηματικό ραντάρ των Νοτίων.