«The Surplus Generation»: Το ντοκιμαντέρ που μετατρέπει τους αριθμούς του brain drain σε ανθρώπινες ιστορίες
Με αφορμή ένα κείμενο του Γιώργου Ντούτσουλη που δημοσιεύτηκε στο NouPou, ο σκηνοθέτης Φίλιππος Μπουραΐμης εμπνεύστηκε το ντοκιμαντέρ «The Surplus Generation – A brain drain story». Μια παραγωγή που αφήνει πίσω τις ψυχρές στατιστικές, δίνει λόγο στους ανθρώπους πίσω από τους αριθμούς και αναζητά τις πραγματικές αιτίες πίσω από τη φυγή των νέων στο εξωτερικό.
- 25/09/2026 16:22
Έχουμε ακούσει πολλές φορές για τους επιστήμονες που φεύγουν από τη χώρα μας, που διαπρέπουν στο εξωτερικό και που με τη δουλειά τους γίνονται οι καλύτεροι πρέσβεις της σύγχρονης Ελλάδας.
Μπορείς όμως να μιλήσεις για το brain drain πριν αρχίσεις να ακούς τους ανθρώπους πίσω από τον όρο; Τις προσωπικές τους διαδρομές, τις οικογένειες που έμειναν πίσω πικραμένες επειδή η Ελλάδα δεν τους έδωσε χώρο, αλλά υπερήφανες που βρήκαν αλλού; Που παράγει ανέργους ή υποαπασχολούμενους νέους; Που βρίσκεται στην κορυφή του εργασιακού άγχους;
Η αφετηρία ήταν το άρθρο του Γιώργου Ντούτσουλη, «Οι Πλεονάζοντες: Μια διαχρονικά επιτυχημένη πολιτική του ελληνικού κράτους», που δημοσιεύτηκε στο NouPou, ένα κείμενο που έφτασε στον Φίλιππο Μπουραΐμη, είδε τα πρόσωπα που κρύβει η λέξη «πλεονάζοντες» και εμπνεύστηκε να μεταφέρει το θέμα στον κινηματογράφο.
Με δική του σκηνοθεσία και σενάριο γεννήθηκε το ντοκιμαντέρ «The Surplus Generation – A brain drain story».
Ο Γιώργος έφερε την έρευνα, τα ερωτήματα και την επιμονή να εξεταστεί το φαινόμενο πέρα από τις βολικές ερμηνείες. Ο Φίλιππος έφερε τη ματιά του δημιουργού, αυτή τη σπάνια ευαισθησία, την ικανότητα να αναγνωρίζει πότε μια παύση λέει περισσότερα από μια φράση, πότε ένα βλέμμα μεταφέρει όσα δεν χωρούν σε έναν πίνακα δεδομένων, πότε η απόσταση ανάμεσα σε δύο ανθρώπους γίνεται το πραγματικό θέμα της εικόνας.
Η συνεργασία είναι η συνάντηση δύο διαφορετικών τρόπων αφήγησης. Από τη μια η αναζήτηση των λέξεων που θα αποδώσουν το πρόβλημα με ακρίβεια, αλλά και η εικόνα που θα επιτρέψει στον θεατή να το αισθανθεί. Μαζί και οι δύο με επίμονη προσπάθεια, μελέτη, συζητήσεις, σχεδιασμό, συνεντεύξεις, μετακινήσεις και τις ατελείωτες ώρες προετοιμασίας. Πάντα με τη διαρκή αίσθηση ευθύνης και σεβασμό απέναντι στους ανθρώπους που τους εμπιστεύονται την ιστορία τους.
Το ντοκιμαντέρ ακολουθεί αυτή την προσπάθεια πέρα από τις στατιστικές και συνομιλεί με ακαδημαϊκούς, ώστε να ορίσει τον όρο και να δοθεί ένα ισχυρό θεωρητικό υπόβαθρο για τις αιτίες της φυγής ανθρώπινου δυναμικού. Με πολιτικούς εντός και εκτός Ελλάδας, που έχουν λόγο για τις επιλογές της χώρας και της ΕΕ. Τους επιστήμονες και ερευνητές που εργάζονται ή εργάστηκαν στο εξωτερικό, που γνωρίζουν και συγκρίνουν. Ο λόγος τους ιδιαίτερα καυστικός. Τέλος τα νέα παιδιά, το μέλλον που μπορούμε να έχουμε ως χώρα. Δεν έχουν ακόμη μια σαφώς προδιαγεγραμμένη πορεία, αλλά γι’ αυτό έχει σημασία να τους ακούσουμε τώρα, πριν μετατρέψουμε τις πιθανότητες της ζωής τους σε μια ακόμη βεβαιότητα για «τη γενιά που θα φύγει». Τι περιμένουν από τον τόπο όπου σπουδάζουν; Πόσο χώρο πιστεύουν ότι θα βρουν για να εργαστούν, να δημιουργήσουν, να μείνουν; Πόσο τους σεβόμαστε; Πόσο αξιοποιούμε τη δημιουργικότητά τους;
Ο καθένας φέρνει διαφορετική γνώση και διαφορετική ευθύνη στη συζήτηση. Κανείς δεν καλείται να μιλήσει εκ μέρους όλων.
Η συζήτηση εξετάζει τόσο τις δομικές όσο και τις κυκλικές αιτίες της φυγής. Από τη μια, την απόσταση ανάμεσα στις σπουδές και στην εργασία, την έλλειψη αξιοκρατίας, διαφάνειας, τις επίμονες αδυναμίες των θεσμών. Από την άλλη, τις οικονομικές κρίσεις, τις περιόδους ανεργίας και τις μεταβολές που κλείνουν απότομα μια επαγγελματική δυνατότητα. Όταν αυτά συναντούν τις προσωπικές ανάγκες και τις οικογενειακές αντοχές, η αναζήτηση ζωής έξω από την Ελλάδα παύει να χωράει σε μια εύκολη εξήγηση.
Τι επιπτώσεις έχει η φυγή αυτή σε μια χώρα με επιδεινούμενο δημογραφικό; Tι επιπτώσεις έχει για τη δημοκρατία μας;
Γι’ αυτό και κάθε συνέντευξη προηγείται από μελέτη, έρευνα και ατελείωτες συζητήσεις, για τη διαδρομή, το έργο και τη θέση του συγκεκριμένου συνομιλητή απέναντι στο θέμα. Τα ερωτήματα δεν είναι ένας κατάλογος που επαναλαμβάνεται μηχανικά. Είναι ένας τρόπος να δοκιμαστούν οι γενικεύσεις, να φανούν οι αντιφάσεις και να δοθεί στον άνθρωπο ο χρόνος να πει αυτό που πραγματικά εννοεί. Η εικόνα αναζητά το ίδιο πράγμα με τα δικά της μέσα, χωρίς να μεγαλώνει τεχνητά το συναίσθημα.
Το ταξίδι της ταινίας δεν έχει τελειώσει. Οι συνεντεύξεις συνεχίζονται.
Παράλληλα, προχωρά και η ερευνητική του συνέχεια σε επιστημονική συνεργασία με τη Δρ. Λία Μαρινάκου και τον Δρ. Μπάμπη Γκιουσμπάσογλου του Πανεπιστημίου Bournemouth, στο Ηνωμένο Βασίλειο. Σκοπός είναι η περαιτέρω ανάλυση των δεδομένων που συγκεντρώνονται και μια μεταγενέστερη επιστημονική δημοσίευση.
Το πρώτο τρέιλερ συστήνει στο κοινό τη δουλειά και ανοίγει αυτή τη συζήτηση. Τι πρέπει να αλλάξει ώστε η αναχώρηση να είναι επιλογή και η παραμονή επίσης επιλογή; Πόσους ακόμη ανθρώπους θα αποκαλούμε «πλεονάζοντες» προτού αναρωτηθούμε ποιος τους άφησε χωρίς θέση; Και το σημαντικότερο όλων, μπορεί η Ελλάδα να χτίζει ακόμα Παρθενώνες;
Σκηνοθεσία και σενάριο: Φίλιππος Μπουραΐμης. Επιστημονική έρευνα και παρουσίαση: Γιώργος Ντούτσουλης. Διεύθυνση φωτογραφίας: Διονύσης Χρονόπουλος. Μοντάζ: Νεφέλη Βάθη. Μουσική: El Buho. Παραγωγή: Eclipse Productions.