Η διαφάνεια στα σχολεία δεν είναι άδεια για ανθρωποφαγία: Το σχολικό «τρίγωνο» σε καθημερινή δοκιμασία
Το τρίγωνο «παιδιά – εκπαιδευτικοί – γονείς» βρίσκεται σε κρίση. Ο Γιώργος Ντούτσουλης γράφει για την ανάγκη σταθερής ψυχολογικής υποστήριξης στα σχολεία, τη θεσμική ταχύτητα και το πρώτο μεγάλο μάθημα συμβίωσης που οφείλουμε να δώσουμε στα παιδιά μας.
Πρόσφατα διάβασα την τοποθέτηση της Υπουργού Παιδείας σχετικά με το «τρίγωνο» παιδιά – εκπαιδευτικοί – γονείς.
Στη συνέντευξη φαινόταν καθαρά η παιδαγωγική εμπειρία της Σοφίας Ζαχαράκη και η θέση ότι το σχολείο είναι ένας ζωντανός οργανισμός, όπου κάθε ένταση, κάθε φόβος, κάθε αστοχία και κάθε αδικία της κοινωνίας μπαίνει μέσα του και αφήνει ίχνη στα παιδιά μας, ξεχώριζε.
Η φράση «τα σχολεία μας δεν είναι ζούγκλα» είναι σωστή. Τα σχολεία μας δεν είναι ζούγκλα. Δέχονται όμως μεγάλη πίεση, που πολλές φορές χρειάζεται η άμεση και ψύχραιμη παρέμβαση από διοίκηση και πιο ψύχραιμους γονείς, για να μη χαθεί η παιδαγωγική ισορροπία.
Η οικογένεια. Ζει μέσα σε ακρίβεια, ανασφάλεια, έλλειψη χρόνου, εξάντληση, φόβο για το μέλλον και δυσπιστία προς τους θεσμούς. Οι γονείς πολλές φορές έρχονται στο σχολείο κουρασμένοι, θυμωμένοι και φοβισμένοι, νιώθοντας ότι πρέπει να προστατεύσουν το παιδί τους από το σύστημα και την αδικία που βιώνουν και οι ίδιοι. Προβάλλουν στο σχολείο τις δικές τους φοβίες και τη δική τους αίσθηση αδικίας.
Το παιδί. Βρίσκεται στη μέση. Ακούει το άγχος στο σπίτι, βλέπει την ένταση της κοινωνίας μέσα από τους γονείς του και κοινωνικοποιείται μέσα σε έναν ψηφιακό κόσμο σύγκρισης, έκθεσης, βίας και υπερπληροφόρησης χωρίς να έχει πλήρως ανεπτυγμένη την ικανότητα αξιολόγησης.
Ο εκπαιδευτικός. Γονέας και ο ίδιος, εργαζόμενος που αντιμετωπίζει την ίδια ακρίβεια, την ίδια κοινωνική κόπωση και την ίδια θεσμική αβεβαιότητα. Καλείται κάθε πρωί να σταθεί μπροστά σε παιδιά που ζητούν απαντήσεις για τον καβγά των γονιών τους το προηγούμενο βράδυ, για τον πόλεμο, για τραγωδίες, για τη βία που βλέπουν στο κινητό τους και για την αδικία γύρω τους, και μέσα από όλα αυτά πρέπει να μεταδώσει γνώση με ηρεμία, κατανόηση και σταθερότητα.
Προφανώς όταν υπάρχει πρόβλημα συμπεριφοράς ενηλίκου μέσα στο σχολείο, πρέπει να αντιμετωπίζεται θεσμικά, δίκαια και χωρίς καθυστερήσεις που αφήνουν παιδιά, διευθυντές και σχολικές κοινότητες εκτεθειμένες.
Αλλά, χωρίς διάθεση δημόσιας διαπόμπευσης.
Σε πολλές σχολικές κοινότητες, στην περιοχή των 3Β και στα νότια προάστια, έχουν υπάρξει καταγγελίες, ένορκες διοικητικές εξετάσεις και εντάσεις. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι διαδικασίες έδειξαν ότι εκπαιδευτικοί και διευθυντές είχαν τηρήσει τα προβλεπόμενα. Σε άλλες, κρίθηκε ότι έπρεπε να ληφθούν μέτρα.
Σε αρκετές από αυτές τις περιπτώσεις και πριν καν ακόμη ολοκληρωθούν οι θεσμικές διαδικασίες, άρχιζε μια παράλληλη «δημόσια συζήτηση» σε ψηφιακές ομάδες, σε καφέ και έξω από σχολεία, όπου κυριάρχησαν οι φήμες, η βιαστική καταδίκη και η διαπόμπευση.
Εδώ αρχίζει η δική μας ευθύνη ως γονείς:
- Ζητάμε από τον εκπαιδευτικό να είναι πάντα ήρεμος, δίκαιος και διαθέσιμος όταν εμείς οι ίδιοι δυσκολευόμαστε να διαχειριστούμε την ένταση στο δικό μας σπίτι.
- Ζητάμε ψυχραιμία από το σχολείο, την ίδια στιγμή που αρκετές φορές μπαίνουμε σε αυτό με θυμό, απειλές και διάθεση δημόσιας καταδίκης.
- Ζητάμε συνεργασία, εμπιστοσύνη και διαφάνεια χωρίς να αποδεικνύουμε ότι μπορούμε να διαχειριστούμε τη διαφάνεια υπεύθυνα.
Το σχολείο και ό,τι γίνεται μέσα σε αυτό δεν μπορεί να γίνεται αντικείμενο «καφενειακού» τύπου κουτσομπολιού ή λαϊκών δικαστηρίων. Η διαφάνεια δεν είναι άδεια για ανθρωποφαγία και η συνεργασία με το σχολείο δεν μπορεί να είναι μονόπλευρη.
Η εμπιστοσύνη και η συνεργασία δεν μπορούν να είναι μονομερείς ούτε σημαίνουν αφέλεια ή τυφλή αποδοχή κάθε θεσμικού ρόλου. Σημαίνει ότι είμαστε ενημερωμένοι, γνωρίζουμε το πλαίσιο, σεβόμαστε τη διαδικασία και αναζητούμε την αλήθεια πάντα με διάθεση βελτίωσης, όχι εκδίκησης.
Ένα ασφαλές σχολείο χρειάζεται σχέσεις εμπιστοσύνης, καταγραφή περιστατικών, θεσμική συνέχεια, γρήγορη παρέμβαση και ουσιαστική παρουσία ειδικών.
Οι ανακοινώσεις για ψυχολογική υποστήριξη μαθητών, οικογενειών και εκπαιδευτικών κινούνται στη σωστή κατεύθυνση, αρκεί να μη μείνουν εξαγγελίες. Μία μέρα την εβδομάδα δεν αρκεί. Χρειάζεται σταθερή παρουσία μέσα στη σχολική κοινότητα, πριν η ένταση γίνει κρίση.
Χρειάζονται επίσης όρια:
- στους μαθητές όταν η συμπεριφορά τους γίνεται βίαιη ή προσβλητική,
- στους γονείς όταν μπαίνουν στο σχολείο με απειλές, ύβρεις ή επιθετικότητα,
- στους εκπαιδευτικούς όταν η συμπεριφορά τους πληγώνει ή φοβίζει παιδιά και τέλος,
- στη διοίκηση όταν καθυστερεί, κρύβεται ή απαντά μόνο τυπικά ή δεν απαντά καθόλου.
Το σχολείο είναι ο πρώτος δημόσιος χώρος όπου τα παιδιά μαθαίνουν πώς συμβιώνουν οι άνθρωποι. Αν δουν φόβο, καχυποψία, συγκάλυψη, κραυγές και δημόσια διαπόμπευση, αυτά θα θεωρήσουν φυσιολογικά. Αν εκεί δουν συνεργασία, σοβαρότητα, ευθύνη και διαφάνεια, αυτά θα αναζητήσουν και έξω από αυτό. Αυτό είναι το σχολικό τρίγωνο, μια καθημερινή δοκιμασία ευθύνης.