Η Ενιαία Ακτογραμμή: Το νέο, ολοκληρωμένο αφήγημα για την παραλιακή Αττική

Σε φάση βαθιάς αναδιάταξης εισέρχεται η παράκτια ζώνη της Αττικής, καθώς δημόσιες αναπλάσεις, μεγάλες ιδιωτικές επενδύσεις, έργα υποδομών, τουριστικές αναπτύξεις, μαρίνες και νέες αρχιτεκτονικές προσεγγίσεις συνθέτουν σταδιακά ένα ενιαίο αφήγημα για το παραλιακό μέτωπο της πρωτεύουσας. Από τον Πειραιά και το Φάληρο έως το Ελληνικό, τη Γλυφάδα, τη Βουλιαγμένη, τη Σαρωνίδα, την Ελευσίνα και το Λαύριο, η Αττική επιχειρεί να επανασυστήσει τη σχέση της με τη θάλασσα, αφήνοντας πίσω δεκαετίες αποσπασματικών παρεμβάσεων, αστικής ασυνέχειας και περιορισμένης πρόσβασης των πολιτών στην ακτογραμμή.

Η θάλασσα δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως όριο της πόλης, αλλά ως βασικό στοιχείο της μητροπολιτικής της ταυτότητας. Η «Αθηναϊκή Ριβιέρα» παύει να είναι απλώς ένας όρος προβολής και μετατρέπεται σε πεδίο επενδύσεων, υποδομών και αστικού επανασχεδιασμού. Το νέο αφήγημα δεν αφορά μόνο τον τουρισμό υψηλών εισοδημάτων ή την κατοικία πολυτελείας. Περιλαμβάνει δημόσιους χώρους, πάρκα, ποδηλατοδρόμους, αντιπλημμυρικά έργα, λιμενικές υποδομές, νέες εμπορικές αναπτύξεις και παρεμβάσεις που μετακινούν το κέντρο βάρους της πόλης προς τη θάλασσα.

Από τον Πειραιά ξεκινά η νέα ανάγνωση του μετώπου

Η αφετηρία αυτής της μετάβασης βρίσκεται στον Πειραιά, το μεγαλύτερο λιμάνι της χώρας και έναw από τους ισχυρότερους αστικούς και οικονομικούς πόλους της Μεσογείου. Η αναβάθμιση του λιμανιού, οι παρεμβάσεις στην κρουαζιέρα, η δημιουργία νέων χώρων αναψυχής και η επανατοποθέτηση του Πειραιά στον χάρτη των σύγχρονων επενδύσεων λειτουργούν ως πρώτο κομμάτι της ενιαίας παράκτιας αλυσίδας.

Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και η αναγέννηση του Πύργου Πειραιά, ο οποίος από ένα κτίριο-σύμβολο εγκατάλειψης μετατράπηκε σε «πράσινο» και ψηφιακό τοπόσημο γραφείων, εμπορίου και υπηρεσιών. Η επένδυση της κοινοπραξίας DIMAND, EBRD και Prodea έδωσε νέα εικόνα στην είσοδο του λιμανιού, ενώ η περιοχή γύρω από τον Άγιο Διονύσιο, τη Δραπετσώνα, το Μικρολίμανο, την Καστέλλα και την Πειραϊκή αποκτά σταδιακά νέο επενδυτικό ενδιαφέρον. Ταυτόχρονα, η ανάπλαση του Μικρολίμανου, η ενίσχυση των χρήσεων εστίασης και αναψυχής, αλλά και οι νέες οικιστικές αναπτύξεις στον ευρύτερο Πειραιά, προεξάρχοντος της επένδυσης της DKG Development με το Piraeus Port Plaza στην είσοδο της πόλης, επιβεβαιώνουν ότι το θαλάσσιο μέτωπο δεν εξαντλείται πλέον στην εμπορική λιμενική δραστηριότητα.

Παράλληλα, η ΟΛΠ Α.Ε. προχωρά σε παρεμβάσεις εντός της λιμενικής ζώνης, με έμφαση στην κρουαζιέρα, στη βελτίωση της προσβασιμότητας και στη δημιουργία χώρων που συνδέουν περισσότερο το λιμάνι με την πόλη. Ο Πειραιάς δεν αποτελεί μόνο την πύλη εξόδου προς τα νησιά. Μετατρέπεται σε σημείο εκκίνησης ενός ενιαίου παράκτιου άξονα που καταλήγει στο Λαύριο.

Η ριζική αναμόρφωση του Φαληρικού Μετώπου και το «ΑΕΝΑΟΝ»

Στο επίκεντρο του δημόσιου σχεδιασμού βρίσκεται το Φαληρικό Μέτωπο, όπου δρομολογείται η δημιουργία του Μητροπολιτικού Πάρκου «ΑΕΝΑΟΝ», ο προϋπολογισμός του οποίου προσεγγίζει τα 370 εκατ. ευρώ. Όπως επισημαίνει ο Χρήστος Ι. Θεοδωρόπουλος, μέλος του Συντονιστικού Οργάνου Στρατηγικού Σχεδιασμού της Περιφέρειας Αττικής, περιφερειακός σύμβουλος και τέως αντιπεριφερειάρχης Νοτίου Τομέα Αθηνών, το Φάληρο βρίσκεται στο απόλυτο επίκεντρο όχι μόνο της Αττικής, αλλά και της χώρας, καθώς εκεί συγκεντρώνονται εμβληματικές παρεμβάσεις αστικής ανάπλασης. Το «ΑΕΝΑΟΝ» προβλέπεται να εκτείνεται από τις παρυφές του Σταδίου Ειρήνης και Φιλίας έως το γήπεδο Tae Kwon Do, μετατρέποντας ένα κρίσιμο τμήμα της ακτογραμμής σε χώρο πρασίνου, αναψυχής και δημόσιας ζωής. Η σημασία του έργου είναι διευρυμένη, καθώς ωθεί το φαληρικό μέτωπο να λειτουργήσει ως σημείο επαναπροσανατολισμού της πόλης προς τη θάλασσα.

Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η παραχώρηση για 40 χρόνια στην Περιφέρεια Αττικής της ευρύτερης περιοχής της Πλατείας Νερού από την ΕΤΑΔ, με στόχο τη ριζική ανάπλασή της και τη διαμόρφωσή της σε χώρο πρασίνου, αθλητισμού, πολιτισμού και ήπιων εμπορικών χρήσεων. Πρόκειται για παρέμβαση που φιλοδοξεί να αποδώσει αναβαθμισμένο δημόσιο χώρο στους πολίτες και να συνδέσει λειτουργικά το Φάληρο με τις ευρύτερες αλλαγές που έχουν ήδη συντελεστεί στην περιοχή, από το Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος έως το Ελληνικό.

Το Φάληρο, ωστόσο, δεν αλλάζει μόνο μέσα από το «ΑΕΝΑΟΝ». Στην ευρύτερη περιοχή εξελίσσονται και άλλες παρεμβάσεις που ενισχύουν τον χαρακτήρα της ως νέου μητροπολιτικού μετώπου. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται το έργο εκβάθυνσης, καθαρισμού και διευθέτησης του Ιλισού ποταμού, προϋπολογισμού 12,8 εκατ. ευρώ, το οποίο συνδέεται με την αντιπλημμυρική προστασία της περιοχής. Παράλληλα, προχωρά η πλήρης ανακαίνιση και ανάπλαση του περιβάλλοντος χώρου του Πολιτιστικού Κέντρου «Φλοίσβος», ενώ στο ίδιο πλέγμα παρεμβάσεων εντάσσεται και ο παραθαλάσσιος ποδηλατόδρομος, που θα διατρέχει σημαντικό τμήμα της Αθηναϊκής Ριβιέρας, ενισχύοντας τη λογική της ήπιας μετακίνησης και της συνέχειας του δημόσιου χώρου.

Η μαρίνα Αλίμου ως νέος πόλος του yachting

Νοτιότερα, η μαρίνα Αλίμου αποτελεί ένα ακόμη κρίσιμο κομμάτι του παζλ. Η επένδυση που έχει αναλάβει η REDS, εταιρεία του ομίλου Ελλάκτωρ, μέσω της παραχώρησης της μαρίνας, φιλοδοξεί να αναβαθμίσει μια από τις μεγαλύτερες μαρίνες της χώρας και να τη μετατρέψει σε σύγχρονο προορισμό θαλάσσιου τουρισμού, αναψυχής και εμπορικών χρήσεων. Η παρέμβαση δεν περιορίζεται στις θέσεις ελλιμενισμού. Περιλαμβάνει αναβάθμιση της χερσαίας ζώνης, χώρους πρασίνου, καταστήματα, εστίαση, υποδομές εξυπηρέτησης και λειτουργίες που μπορούν να αναδείξουν τον Άλιμο σε ενδιάμεσο κόμβο ανάμεσα στο Φάληρο και το Ελληνικό.

Η μαρίνα Αλίμου έχει ιδιαίτερη σημασία και για έναν ακόμη λόγο: αποτελεί σύνδεσμο ανάμεσα στον αστικό ιστό και στο δίκτυο του θαλάσσιου τουρισμού. Σε μια περίοδο κατά την οποία το yachting και οι εμπειρίες υψηλής ποιότητας αποκτούν μεγαλύτερο βάρος στο ελληνικό τουριστικό προϊόν, η αναβάθμισή της λειτουργεί συμπληρωματικά προς τις επενδύσεις σε Γλυφάδα, Βουλιαγμένη και Λαύριο.

Ελληνικό: Ο καταλύτης της μετάβασης

Την ίδια στιγμή, το Ελληνικό λειτουργεί ως ο καίριος καταλύτης της μετάβασης. Για τον Μιχάλη Μαυρολέων, διευθύνοντα σύμβουλο και ιδρυτή των A&M Architects, πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα αστικά εγχειρήματα που έχει γνωρίσει η χώρα τα τελευταία χρόνια. Το γραφείο συμμετέχει ενεργά σε επιμέρους έργα του Ελληνικού, μεταξύ των οποίων το εμπορικό hub των περίπου 200.000 τ.μ., αλλά και κατοικίες στο Little Athens, σε δύο οικόπεδα 12 και 14 στρεμμάτων. Όπως σημειώνει ο Μιχάλης Μαυρολέων, η συμμετοχή σε αυτά τα έργα αφορά στη διαμόρφωση του προσώπου μιας νέας αθηναϊκής γειτονιάς, με έμφαση στη βιωσιμότητα, την ανθρώπινη κλίμακα και την αστική συνοχή.

Η ειδοποιός διαφορά του Ελληνικού είναι ότι πρόκειται για μια μεγάλη “greenfield” ανάπτυξη, δηλαδή για μια αστική περιοχή που σχεδιάζεται από την αρχή, χωρίς να πατά πάνω στις παθογένειες μιας υφιστάμενης πολεοδομικής γειτονιάς. Αυτό, σύμφωνα με τον κ. Μαυρολέων, συνιστά ανατροπή σε σχέση με τα συνήθη αρχιτεκτονικά και πολεοδομικά δεδομένα στην Ελλάδα. Η αρχιτεκτονική δεν περιορίζεται πλέον στην αισθητική παρέμβαση, αλλά μετατοπίζεται στη δημιουργία «χαρακτήρα τόπου».

Στο Ελληνικό αναπτύσσεται ένα από τα μεγαλύτερα μικτά projects της Ευρώπης, με κατοικίες, γραφεία, ξενοδοχεία, εμπορικά κέντρα, χώρους πρασίνου, αθλητικές εγκαταστάσεις, μαρίνα και υποδομές αναψυχής. Ο Riviera Tower, η Riviera Galleria, το The Ellinikon Mall, το Little Athens, το Integrated Resort Casino, οι νέες εκπαιδευτικές υποδομές και το παράκτιο πάρκο συγκροτούν ένα πλέγμα έργων που αλλάζει την κλίμακα της Αθηναϊκής Ριβιέρας. Η υπογειοποίηση τμήματος της Ποσειδώνος αποτελεί επίσης κρίσιμη παρέμβαση, καθώς επιχειρεί να αποκαταστήσει την επαφή της πόλης με τη θάλασσα και να μειώσει το φράγμα που επί δεκαετίες δημιουργούσε ο οδικός άξονας.

Το εμπορικό hub και οι νέες γειτονιές

Στο εμπορικό hub, όπου οι A&M Architects λειτουργούν ως architects of record σε συνεργασία με το διεθνές γραφείο AEDAS, στόχος είναι να δημιουργηθεί ένα τοπόσημο που θα συνδυάζει τεχνολογία, σύγχρονο design και αρχές βιώσιμης δόμησης. Αντίστοιχα, στα οικιστικά projects του Little Athens και στο συγκρότημα Sunset Groves, το ζητούμενο είναι η ανάπτυξη ενός σύγχρονου κατοικημένου συνόλου που ενσωματώνει φυσικές επιφάνειες, διαπερατότητα, σωστό προσανατολισμό και ουσιαστικό πράσινο, όχι ως στοιχείο branding, αλλά ως οργανικό μέρος του σχεδιασμού.

Η ανάπτυξη νέων κατοικιών, εμπορικών χρήσεων και χώρων αναψυχής διαμορφώνει μια πιο σύγχρονη εικόνα πόλης και δημιουργεί νέες προσδοκίες για την ποιότητα του αστικού περιβάλλοντος. Ταυτόχρονα, όμως, η δυναμική αυτή συνοδεύεται από σημαντικές προκλήσεις. Το κυκλοφοριακό, η πίεση στις υποδομές και η ανάγκη ισορροπίας ανάμεσα στην ανάπτυξη και τον δημόσιο χαρακτήρα της ακτογραμμής παραμένουν ανοιχτά ζητήματα. Ο κ. Μαυρολέων σημειώνει ότι ακόμη και παρεμβάσεις όπως η υπογειοποίηση της Ποσειδώνος δεν αρκούν από μόνες τους για να λύσουν πλήρως τις πολεοδομικές και κυκλοφοριακές ανάγκες της περιοχής.

Γλυφάδα, Βούλα και Βουλιαγμένη στον χάρτη της υψηλής φιλοξενίας

Η Γλυφάδα, η Βούλα και η Βουλιαγμένη αποτελούν την πιο ώριμη ζώνη της Αθηναϊκής Ριβιέρας σε όρους αναψυχής, κατοικίας και τουρισμού υψηλής στάθμης. Η επένδυση της Grivalia Hospitality στο One&Only Aesthesis στη Γλυφάδα, ύψους περίπου 300 εκατ. ευρώ, επανέφερε στο προσκήνιο την ιστορική περιοχή των Αστεριών και την τοποθέτησε στον διεθνή χάρτη της πολυτελούς φιλοξενίας.

Στο επίκεντρο όμως τίθεται και η αξιοποίηση των ακτών, όπως στην περίπτωση της Β’ Πλαζ Βούλας υπό το επενδυτικό σχήμα της Athens Beach Club, με τη συμμετοχή της ΤΕΜΕΣ συμφερόντων των ομίλων Κωνσταντακόπουλου και Olayan, του εφοπλιστή Γιώργου Προκοπίου και του Ντίνου Κόκκαλη. Στο πλάνο ανάπλασης έχει τεθεί και η Ακτή Βουλιαγμένης, την οποία έχει αναλάβει ως ανάδοχος-μισθωτής, το σχήμα των εταιρειών Evergood και Γευσήνους.

Στη Βουλιαγμένη, ο Αστέρας και η Astir Marina έχουν ήδη διαμορφώσει έναν από τους ισχυρότερους πυρήνες luxury tourism στην Ελλάδα, ενώ κομβικής σημασίας είναι η εξαγορά τους από τον Γιώργο Προκοπίου, ο οποίος έχει αναπτύξει ένα από τα μεγαλύτερα χαρτοφυλάκια ακινήτων στη χώρα. Η αναβάθμιση της μαρίνας, η παρουσία του Four Seasons Astir Palace και οι συμπληρωματικές χρήσεις εστίασης και αναψυχής ενισχύουν τη διεθνή ταυτότητα της περιοχής. Η Βουλιαγμένη λειτουργεί πλέον ως σημείο αναφοράς για το ανώτερο τμήμα της αγοράς, ενώ η ζήτηση για κατοικίες και τουριστικά ακίνητα υψηλών προδιαγραφών διαχέεται σταδιακά προς Βάρκιζα, Σαρωνίδα και Ανάβυσσο.

Σαρωνίδα και Λαύριο: Η επέκταση του αφηγήματος προς τα νοτιοανατολικά

Η επόμενη ζώνη ανάπτυξης εκτείνεται πέρα από τη Βουλιαγμένη. Στη Σαρωνίδα, το Saronida Olympos Golf Project, προϋπολογισμού περίπου 840 εκατ. ευρώ, αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα σχέδια τουριστικής ανάπτυξης στην Αττική. Το project περιλαμβάνει τουριστικές εγκαταστάσεις, κατοικίες, εμπορικούς χώρους, γήπεδο γκολφ και παρεμβάσεις στο παραλιακό μέτωπο, επιχειρώντας να δημιουργήσει έναν νέο οργανωμένο προορισμό στα νοτιοανατολικά της πρωτεύουσας.

Ακόμη νοτιότερα, το Λαύριο εισέρχεται σε νέα φάση μέσω της αξιοποίησης του λιμανιού του. Ο διεθνής διαγωνισμός για την απόκτηση πλειοψηφικού ποσοστού στον Οργανισμό Λιμένος Λαυρίου συγκέντρωσε ισχυρό επενδυτικό ενδιαφέρον, ενώ το λιμάνι ενισχύει σταδιακά τον ρόλο του στην κρουαζιέρα, στο yachting και στις ακτοπλοϊκές συνδέσεις. Η προοπτική αναβάθμισης του Λαυρίου συνδέεται και με την τουριστική ανάπτυξη της νοτιοανατολικής Αττικής, την καλύτερη αξιοποίηση της απόστασης από το αεροδρόμιο και την ανάδειξη ενός δεύτερου σημαντικού θαλάσσιου κόμβου, συμπληρωματικού προς τον Πειραιά. Με τα νέα δεδομένα που φέρνουν οι διαδοχικές επενδύσεις στο σύνολο της ακτογραμμής, ο Πειραιάς, το Φάληρο, ο Άλιμος, το Ελληνικό, η Γλυφάδα, η Βουλιαγμένη, η Σαρωνίδα και το Λαύριο συγκροτούν σταδιακά ένα ενιαίο μέτωπο. Σε αυτό το περιβάλλον, οι δημόσιες παρεμβάσεις συναντούν τις ιδιωτικές επενδύσεις και η αρχιτεκτονική ταυτότητα συναντά τη βιωσιμότητα.